Θυμάμαι ακόμη εκείνο το σφίξιμο στο στομάχι, λίγο πριν ανοίξω μια καινούργια πόρτα. Την πρώτη ημέρα στο σχολείο, με την τσάντα να μου πέφτει μεγάλη και το χέρι της μαμάς μου να είναι η μοναδική μου ασφάλεια. Το πρώτο αμήχανο φιλί της εφηβείας, την πρώτη φορά πίσω από το τιμόνι, την πρώτη μου δουλειά, το πρώτο μου ταξίδι μόνη. Τη βουτιά σε έναν καινούργιο έρωτα, χωρίς εγγυήσεις και δίχτυ ασφαλείας. Τα κλειδιά του πρώτου μου σπιτιού και εκείνους τους άδειους τοίχους που περίμεναν να γεμίσουν με τη δική μου ζωή. Και, βέβαια, εκείνη τη μοναδική, συγκλονιστική πρώτη φορά που κράτησα το παιδί μου στην αγκαλιά μου. Τη στιγμή που καταλαβαίνεις πως η ζωή σου δεν ανήκει πια μόνο σε σένα.
Θυμάμαι και στιγμές που ίσως να φαίνονται ασήμαντες, αλλά έχουν μείνει μέσα μου εξίσου ζωντανές. Την πρώτη φορά που πήδηξα από έναν ψηλό βράχο στη θάλασσα στα Κύθηρα, σε εκείνη τη μικρή αναμέτρηση ανάμεσα στον φόβο και την επιθυμία. Την πρώτη βόλτα με ποδήλατο χωρίς βοηθητικές ρόδες. Την πρώτη φορά που έκανα σκι και τις θεαματικές τούμπες που ακολούθησαν. Μικρές νίκες, μικρές αποτυχίες, μεγάλες συγκινήσεις. Στιγμές που τότε έμοιαζαν απλώς με περιπέτειες, αλλά σήμερα έχουν τη δική τους θέση στο προσωπικό μου αρχείο ζωής.
Δεν ήταν όλες οι πρώτες φορές ίδιες. Κάποιες ήρθαν με θόρυβο, άλλες με σιωπή. Το πρώτο μου αυτοκίνητο, σύμβολο ελευθερίας, μέχρι το πρώτο τρακάρισμα που με προσγείωσε απότομα. Ο πρώτος χωρισμός, όταν ανακάλυψα πως μπορείς να χάσεις έναν άνθρωπο χωρίς να τον έχεις χάσει από τον κόσμο. Και ο πρώτος θάνατος στην οικογένεια, της αγαπημένης μου γιαγιάς, της Σμυρνιάς. Η πρώτη φορά που ήρθα αντιμέτωπη με το αμετάκλητο. Με εκείνη την παράξενη αμηχανία της απώλειας, κατάλαβα πως ο κόσμος συνεχίζει να κινείται ακόμη κι όταν ο δικός σου μοιάζει να έχει σταματήσει.
Δεν θα ισχυριστώ πως όλες αυτές οι εμπειρίες με έκαναν σοφότερη.
Ούτε πως κάθε δυσκολία κρύβει υποχρεωτικά ένα πολύτιμο μάθημα. Κάποιες είναι ευχάριστες και κάποιες απλώς πονάνε, ενώ ορισμένες χρειάζονται χρόνια για να τις συμφιλιώσεις με τον εαυτό σου. Ίσως, όμως, το σημαντικότερο να είναι ότι κάποια στιγμή ανακαλύπτεις πως τελικά άντεξες. Πως η ζωή, ακόμη κι όταν σε αιφνιδιάζει, βρίσκει τον τρόπο να συνεχίζεται. Κι εσύ μαζί της.
Για πολλά χρόνια πίστευα πως οι πρώτες φορές ανήκουν κυρίως στη νεότητα.
Πως όσο μεγαλώνεις, αποκτάς εμπειρία, μαθαίνεις να προβλέπεις, περιορίζεις τις εκπλήξεις και, κάπως έτσι, η ζωή γίνεται περισσότερο επανάληψη παρά ανακάλυψη. Πόσο λάθος!
Σήμερα ξέρω πως υπάρχουν πρώτες φορές που δεν έχουν ηλικία. Η πρώτη φορά που λες ένα μεγάλο «όχι» χωρίς να αισθάνεσαι ενοχές. Που εγκαταλείπεις μια βολική βεβαιότητα. Που αλλάζεις γνώμη, αναθεωρείς, παραδέχεσαι ότι δεν ξέρεις. Που αποφασίζεις να ξεκινήσεις κάτι καινούργιο, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα σε κανέναν.
Υπάρχουν, βέβαια, και οι επαγγελματικές πρώτες φορές. Η πρώτη δουλειά, η πρώτη ευθύνη, η πρώτη μεγάλη επιτυχία, η πρώτη απογοήτευση. Αλλά υπάρχει και μια λιγότερο συζητημένη πρώτη φορά: Η πρώτη ημέρα που δεν χρειάζεται πλέον να πας στη δουλειά.
Δεν είναι αυτονόητη αυτή η μετάβαση. Έχουμε μάθει να συνδέουμε την αξία μας με όσα παράγουμε, τους ρόλους που αναλαμβάνουμε, τις υποχρεώσεις που εκπληρώνουμε. Χρειάζεται, λοιπόν, μια καινούργια πρώτη φορά για να ανακαλύψεις πως μπορείς να είσαι εξίσου δημιουργική, περίεργη και χρήσιμη, ακόμη κι όταν δεν έχεις πια επαγγελματική κάρτα ή ένα γεμάτο ημερολόγιο συναντήσεων. Πως η ζωή δεν τελειώνει μαζί με την καριέρα. Μπορεί, μάλιστα, να αποκτά καινούργιο περιεχόμενο. Και ίσως, για πρώτη φορά, να σου ανήκει περισσότερο ο χρόνος σου.
Και κάπως έτσι, οι πρώτες φορές συνεχίζονται. Ένα ταξίδι σε έναν τόπο που δεν γνωρίζεις. Μια γλώσσα που εξακολουθείς να προσπαθείς να κατακτήσεις, ακόμη κι όταν οι γραμματικοί κανόνες επιμένουν να σε δοκιμάζουν. Ένα βιβλίο που σε αναστατώνει, μια συζήτηση που σε κάνει να αλλάξεις άποψη, μια καινούργια συνταγή, μια διαφορετική διαδρομή, μια θάλασσα που σε περιμένει. Ακόμη και μια απλή βουτιά στα τέλη Οκτώβρη στα Κύθηρα, σε μια γνώριμη παραλία μετά από μια εξοντωτική μέρα λιομαζώματος μπορεί να κρύβει μια καινούργια ανακάλυψη.
Δεν χρειάζεται, βέβαια, να κυνηγάμε διαρκώς την περιπέτεια. Ούτε να μετατρέπουμε κάθε ημέρα σε ένα ακόμη project προσωπικής ανάπτυξης. Έχουμε πια το δικαίωμα να επιλέγουμε. Να ξέρουμε ποιες πόρτες αξίζει να ανοίξουμε και ποιες να αφήσουμε κλειστές. Να μη συγχέουμε την τόλμη με την απερισκεψία και την ηρεμία με τη στασιμότητα.
Υπάρχει, όμως, μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ασφάλεια και τη συνήθεια.
Κάπου εκεί αρχίζει ο αυτόματος πιλότος. Κάνουμε τα ίδια, βλέπουμε τα ίδια, συναντάμε τους ίδιους ανθρώπους, επαναλαμβάνουμε τις ίδιες απόψεις και, χωρίς να το καταλάβουμε, αρχίζουμε να πιστεύουμε πως έχουμε δει αρκετά. Ίσως αυτός να είναι ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους του να μεγαλώνεις: Όχι οι ρυτίδες, ούτε οι αριθμοί, αλλά η σταδιακή απώλεια της περιέργειας. Η στιγμή που παύεις να αναρωτιέσαι τι άλλο υπάρχει εκεί έξω.
Δεν ξέρω πόσες πρώτες φορές μου απομένουν. Ξέρω, όμως, πως δεν θέλω να τις μετρήσω ούτε να τις περιορίσω σε όσα θεωρούνται κατάλληλα για την ηλικία μου. Δεν χρειάζεται να ξεκινάς από την αρχή για να αποδείξεις ότι είσαι νέα. Αρκεί να μην έχεις πάψει να ενδιαφέρεσαι για όσα δεν γνωρίζεις ακόμη.
Ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα πραγματικά προνόμια του να μεγαλώνεις: Να έχεις πίσω σου αρκετές εμπειρίες ώστε να μη φοβάσαι τόσο το άγνωστο, αλλά και να διατηρείς αρκετή περιέργεια ώστε να εξακολουθείς να το αναζητάς.
Γιατί οι πρώτες φορές δεν τελειώνουν όταν μεγαλώνουμε. Τελειώνουν όταν πάψουμε να είμαστε διαθέσιμοι στη ζωή. Κι εγώ, τουλάχιστον, δεν σκοπεύω να της κλείσω την πόρτα.
