Ο Τραμπ μπαίνει στην τελευταία διετία της προεδρίας του με περιορισμένη δυνατότητα να επιβάλλει τις επιλογές του και με αυξανόμενη πίεση μέσα στο ίδιο του το κόμμα. Η απώλεια της Βουλής και της Γερουσίας δίνει στους Δημοκρατικούς ουσιαστικά μέσα ελέγχου. Η έκταση της ήττας, όμως, θέτει για τους Ρεπουμπλικανούς ένα δυσκολότερο ζήτημα. Πόσο μπορούν να παραμένουν δεσμευμένοι στις επιλογές ενός προέδρου όταν αυτές αρχίζουν να τους κοστίζουν έδρες ακόμη και στις ασφαλέστερες πολιτείες τους;
Η απάντηση θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την επόμενη διετία. Ήδη, στελέχη και σύμβουλοι των Ρεπουμπλικανών ζητούν αλλαγή πορείας στους δασμούς και στον πόλεμο με το Ιράν. Για πρώτη φορά μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, η αμφισβήτηση αφορά ευθέως το πολιτικό κόστος των κεντρικών του αποφάσεων. Ο Τραμπ εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή επιρροή στο κόμμα. Οι επίδοξοι διάδοχοί του, ωστόσο, έχουν πλέον λόγο να εξετάζουν ποιες αποστάσεις χρειάζονται για να διεκδικήσουν την προεδρία το 2028.
Όταν οι υποσχέσεις δεν τηρούνται
Πίσω από αυτή τη μεταβολή βρίσκεται η αποτυχία της βασικής υπόσχεσης με την οποία κέρδισε το 2024. Οι Αμερικανοί περίμεναν βελτίωση της οικονομικής τους θέσης. Βρέθηκαν αντιμέτωποι με το κόστος των δασμών και τις ενεργειακές συνέπειες ενός ακόμη πολέμου. Οι αναλύσεις των Financial Times εντοπίζουν εδώ και ένα πρόσθετο πρόβλημα. Η κυβέρνηση έδινε την εντύπωση ότι υποτιμούσε τις δυσκολίες των νοικοκυριών. Οι διαβεβαιώσεις του προέδρου για την οικονομία έχαναν την πειστικότητά τους κάθε φορά που οι πολίτες πλήρωναν τα ψώνια ή τα καύσιμά τους. www.ft.com
Οι Δημοκρατικοί αξιοποίησαν αυτή τη δυσαρέσκεια, διευρύνοντας την απήχησή τους σε ανεξάρτητους ψηφοφόρους και διεκδικώντας έδρες που θεωρούνταν απρόσιτες. Η νίκη τούς επιτρέπει να επηρεάσουν τη διακυβέρνηση, αλλά αυξάνει και τις απαιτήσεις απέναντί τους. Οι ψηφοφόροι που τους έδωσαν την πλειοψηφία θα περιμένουν παρεμβάσεις στο κόστος ζωής. Η καταγγελία του Τραμπ θα έχει μικρότερη απόδοση όταν οι ίδιοι θα διαθέτουν κοινοβουλευτική εξουσία.
Τα όρια της ανατροπής
Εδώ βρίσκονται και τα όρια της ανατροπής. Το αμερικανικό Council on Foreign Relations επισημαίνει ότι η νέα πλειοψηφία θα ελέγχει επιτροπές, θα διεκδικεί όρους στη χρηματοδότηση και θα μπορεί να εμποδίζει διορισμούς. Ο πρόεδρος διατηρεί, όμως, το βέτο και σημαντικές εξουσίες στους δασμούς και στην εξωτερική πολιτική. Το αμερικανικό Ίδρυμα Carnegie για τη Διεθνή Ειρήνη θέτει το επόμενο πρακτικό ερώτημα. Αν οι κοινοβουλευτικές έρευνες αποκαλύψουν ευθύνες για κυβερνητικές αποφάσεις, θα υπάρξουν οι αναγκαίες πλειοψηφίες για δεσμευτικές αλλαγές;
Για την Ευρώπη, η απάντηση έχει άμεση σημασία. Ένας Τραμπ που συναντά εμπόδια στο εσωτερικό μπορεί να αναζητήσει περισσότερες πρωτοβουλίες στο εξωτερικό. Η Ουκρανία και οι σχέσεις με τη Μόσχα προσφέρονται για κινήσεις με τις οποίες θα επιχειρήσει να κατοχυρώσει την προεδρική του υστεροφημία. Η νέα σύνθεση του Κογκρέσου δίνει στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις περισσότερες δυνατότητες συνεννόησης. Η ανάγκη να ενισχύσουν τη δική τους άμυνα και διαπραγματευτική θέση παραμένει επιτακτική.
Η κρίσιμη εξέλιξη, κατά την εκτίμησή μου, θα είναι η στάση των Ρεπουμπλικανών στις πρώτες συγκρούσεις του νέου Κογκρέσου με τον Λευκό Οίκο. Εάν η εκλογική ήττα μεταφραστεί σε διαφοροποιήσεις για τους δασμούς, τις δαπάνες και τον πόλεμο, ο Τραμπ θα αντιμετωπίσει πραγματικούς περιορισμούς. Εάν επικρατήσει ξανά η κομματική πειθαρχία, η Ουάσιγκτον κινδυνεύει να περάσει δύο χρόνια σε διαρκή σύγκρουση, με τους πολίτες να περιμένουν ακόμη την οικονομική ανακούφιση που ψήφισαν.
