Το κολλαγόνο έχει γίνει σχεδόν συνώνυμο της αντιγήρανσης. Το πίνουμε για το δέρμα, το παίρνουμε για τις αρθρώσεις, το αναζητούμε για τα οστά και τους τένοντες. Τι κάνει όμως πραγματικά στον οργανισμό μας; Και κυρίως, υπάρχει λόγος να το παίρνουμε όσο μεγαλώνουμε;
Αν υπάρχει ένα συμπλήρωμα που έχει καταφέρει να μπει στην καθημερινότητά μας τα τελευταία χρόνια, αυτό είναι το κολλαγόνο. Άλλοι το προσθέτουν στον πρωινό τους καφέ, άλλοι το παίρνουν σε κάψουλες και άλλοι προτιμούν τα μικρά ροφήματα που υπόσχονται πιο νεανικό δέρμα.
Συνήθως η συζήτηση ξεκινά από τις ρυτίδες. Μόνο που το κολλαγόνο έχει πολύ σημαντικότερο ρόλο στο σώμα μας από το να διατηρεί το πρόσωπό μας σφριγηλό.
Βρίσκεται σχεδόν παντού. Στο δέρμα, στα οστά, στους τένοντες, στους συνδέσμους, στους χόνδρους, στα αγγεία. Είναι η πιο άφθονη πρωτεΐνη του οργανισμού και ένα από τα βασικά δομικά υλικά που δίνουν στους ιστούς αντοχή και συνοχή.
Σκεφτείτε το λίγο. Κάθε φορά που περπατάμε, ανεβαίνουμε σκάλες ή σηκώνουμε κάτι, οι τένοντες και οι σύνδεσμοί μας δέχονται δυνάμεις που πρέπει να αντέξουν. Το κολλαγόνο αποτελεί βασικό συστατικό αυτών των ιστών. Στα οστά σχηματίζει το οργανικό υπόστρωμα πάνω στο οποίο εναποτίθενται τα μεταλλικά στοιχεία, ενώ στο δέρμα συμμετέχει στη διατήρηση της δομής και της μηχανικής αντοχής του.
Δεν υπάρχει, μάλιστα, μόνο ένας τύπος κολλαγόνου. Ο τύπος Ι κυριαρχεί στο δέρμα, στα οστά και στους τένοντες, ενώ ο τύπος ΙΙ αποτελεί βασικό συστατικό του αρθρικού χόνδρου.
Είναι λοιπόν κατανοητό γιατί το κολλαγόνο μας ενδιαφέρει τόσο πολύ όσο μεγαλώνουμε.
Τι αλλάζει με την ηλικία;
Το σώμα μας παράγει κολλαγόνο σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Παράλληλα, διασπά και ανανεώνει τις ήδη υπάρχουσες ίνες του.
Με τα χρόνια αυτή η ισορροπία αλλάζει. Στο δέρμα μειώνεται η αποτελεσματικότητα της ανανέωσης του κολλαγόνου, ενώ οι ίνες του υφίστανται αλλαγές στη δομή τους. Ο ήλιος και το κάπνισμα μπορούν να επιταχύνουν σημαντικά αυτές τις διαδικασίες.
Ανάλογες αλλαγές συμβαίνουν και στους άλλους συνδετικούς ιστούς, επηρεάζοντας τις μηχανικές τους ιδιότητες.
Κάπου εδώ γεννιέται μια λογική σκέψη. Αφού με την ηλικία το κολλαγόνο αλλάζει και φθείρεται, μήπως μπορούμε να το αναπληρώσουμε παίρνοντάς το από το στόμα;
Για να απαντήσουμε, χρειάζεται να δούμε τι συμβαίνει πραγματικά όταν καταναλώνουμε κολλαγόνο.
Το κολλαγόνο που πίνουμε απορροφάται;
Εδώ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα επιστημονική λεπτομέρεια που συχνά χάνεται μέσα στις διαφημίσεις.
Όταν καταναλώνουμε κολλαγόνο, ο οργανισμός το διασπά κατά την πέψη σε αμινοξέα και μικρότερα τμήματα πρωτεϊνών, τα πεπτίδια.
Για αρκετό καιρό, η συζήτηση σταματούσε εκεί. Αφού διασπάται, θεωρούσαμε ότι δεν μπορεί να έχει κάποια ιδιαίτερη δράση πέρα από την παροχή αμινοξέων.
Οι μελέτες όμως έδειξαν κάτι πιο ενδιαφέρον.
Ορισμένα μικρά πεπτίδια, όπως το Pro-Hyp και το Gly-Pro-Hyp, μπορούν να απορροφηθούν από το έντερο και να ανιχνευθούν στο αίμα μετά την κατανάλωση υδρολυμένου κολλαγόνου.
Αυτό έχει επιβεβαιωθεί σε ανθρώπινες μελέτες και δεν αποτελεί απλώς υπόθεση.
Γιατί έχει σημασία;
Επειδή ορισμένα από αυτά τα πεπτίδια φαίνεται, τουλάχιστον σε πειραματικές συνθήκες, ότι μπορούν να επηρεάζουν τη λειτουργία κυττάρων όπως οι ινοβλάστες, που συμμετέχουν στην παραγωγή κολλαγόνου.
Με άλλα λόγια, τα πεπτίδια μπορεί να έχουν ρόλο που δεν περιορίζεται απλώς στο να προσφέρουν τα απαραίτητα αμινοξέα.
Αυτό είναι επιστημονικά ενδιαφέρον. Δεν αρκεί όμως για να αποδείξει ότι ένα συμπλήρωμα αυξάνει ουσιαστικά το κολλαγόνο του δέρματος ή αποκαθιστά τη φθορά ενός χόνδρου.
Για να γνωρίζουμε αν υπάρχει πραγματικό όφελος, πρέπει να εξετάσουμε τι δείχνουν οι μελέτες στους ανθρώπους.
Τι γνωρίζουμε για το δέρμα, τις αρθρώσεις και τα οστά;
Ας ξεκινήσουμε από το δέρμα, γιατί εδώ οι υποσχέσεις είναι πολλές.
Ορισμένες κλινικές μελέτες έχουν δείξει βελτίωση στην ενυδάτωση, στην ελαστικότητα και σε κάποιες μετρήσεις των ρυτίδων μετά τη λήψη υδρολυμένου κολλαγόνου.
Ωστόσο, μια σημαντική μεταανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο American Journal of Medicine εξέτασε 23 τυχαιοποιημένες μελέτες με συνολικά 1.474 συμμετέχοντες και ανέδειξε ένα πρόβλημα. Όταν οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά τις μελέτες υψηλότερης ποιότητας και εκείνες χωρίς τη συγκεκριμένη βιομηχανική χρηματοδότηση, τα θετικά αποτελέσματα δεν επιβεβαιώθηκαν με την ίδια αξιοπιστία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το κολλαγόνο είναι άχρηστο για το δέρμα. Σημαίνει ότι δεν έχουμε ακόμη επαρκή στοιχεία για να το θεωρήσουμε αποδεδειγμένη θεραπεία αντιγήρανσης.
Στις αρθρώσεις, πάντως, η εικόνα είναι κάπως διαφορετική.
Μελέτες σε ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα, ιδιαίτερα στο γόνατο, έχουν καταγράψει μείωση του πόνου και βελτίωση της λειτουργικότητας. Μια μεταανάλυση 11 κλινικών μελετών, με 870 συμμετέχοντες, διαπίστωσε θετικά αποτελέσματα, αν και υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των μελετών.
Για κάποιον που δυσκολεύεται να περπατήσει ή να ανεβεί σκάλες χωρίς ενόχληση, ακόμη και μια μέτρια βελτίωση μπορεί να έχει αξία. Χρειάζεται όμως να είμαστε σαφείς. Η μείωση του πόνου δεν αποδεικνύει ότι αναγεννήθηκε ο χόνδρος που έχει φθαρεί.
Όσο για τα οστά, υπάρχουν μικρότερες μελέτες σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που έχουν δείξει ενθαρρυντικές μεταβολές στην οστική πυκνότητα με συγκεκριμένα πεπτίδια κολλαγόνου.
Είναι μια κατεύθυνση που αξίζει να διερευνηθεί περισσότερο. Δεν γνωρίζουμε όμως ακόμη αν αυτές οι μεταβολές οδηγούν σε λιγότερα κατάγματα. Επομένως, δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε το κολλαγόνο ως θεραπεία της οστεοπόρωσης.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η έρευνα για τους τένοντες. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι τα πεπτίδια κολλαγόνου, όταν συνδυάζονται με κατάλληλη άσκηση, μπορεί να υποστηρίζουν κάποιες προσαρμογές τους στη φόρτιση.
Τα δεδομένα είναι ακόμη περιορισμένα και δεν αποδεικνύουν ότι το συμπλήρωμα προλαμβάνει τραυματισμούς ή θεραπεύει μια τενοντοπάθεια.
Για τους μυς, επίσης, χρειάζεται προσοχή. Το κολλαγόνο δεν είναι πλήρης πρωτεΐνη και δεν μπορεί να αντικαταστήσει την επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης υψηλής διατροφικής αξίας, η οποία είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας όσο μεγαλώνουμε.
Πρέπει τελικά να παίρνουμε κολλαγόνο μετά τα 50;
Εδώ βρίσκεται ίσως το ουσιαστικότερο ερώτημα.
Και η απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει κανένας γενικός κανόνας που να λέει πως μετά τα 50 πρέπει όλοι να ξεκινήσουμε κολλαγόνο.
Ο οργανισμός μας εξακολουθεί να παράγει το δικό του κολλαγόνο, χρησιμοποιώντας αμινοξέα και άλλα θρεπτικά συστατικά που προσλαμβάνουμε από τη διατροφή.
Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης και βιταμίνης C υποστηρίζει αυτή τη φυσιολογική διαδικασία.
Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται απαραίτητα να καταναλώνουμε κολλαγόνο για να συνθέτουμε κολλαγόνο.
Υπάρχουν, βέβαια, περιπτώσεις στις οποίες ένα συμπλήρωμα μπορεί να έχει νόημα. Ένας άνθρωπος με οστεοαρθρίτιδα, για παράδειγμα, θα μπορούσε να συζητήσει με τον γιατρό του αν αξίζει να δοκιμάσει ένα συγκεκριμένο σκεύασμα ως πρόσθετη επιλογή για την ανακούφιση των συμπτωμάτων του.
Αλλά αυτό απέχει πολύ από το να συστήνουμε κολλαγόνο σε κάθε υγιή άνθρωπο επειδή πέρασε κάποια ηλικία.
Επιπλέον, δεν είναι όλα τα προϊόντα ίδια. Διαφέρουν ως προς την προέλευση, τη μορφή, τη σύνθεση και τις ποσότητες των πεπτιδίων που περιέχουν. Δεν υπάρχει μία δοσολογία που να έχει αποδειχθεί ιδανική για κάθε σκοπό.
Παρότι τα συμπληρώματα κολλαγόνου είναι συνήθως καλά ανεκτά, δεν στερούνται πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών, όπως γαστρεντερικές ενοχλήσεις, ενώ χρειάζεται προσοχή και σε πιθανές αλλεργίες, ανάλογα με την προέλευσή τους.
Το σημαντικό είναι να γνωρίζουμε γιατί τα παίρνουμε και τι μπορούμε ρεαλιστικά να περιμένουμε.
Ίσως τελικά η καλύτερη επένδυση να είναι κάπου αλλού
Μεγαλώνοντας, είναι φυσικό να ενδιαφερόμαστε περισσότερο για το σώμα μας. Θέλουμε να διατηρήσουμε την κινητικότητά μας, τη δύναμή μας, την υγεία του δέρματός μας. Θέλουμε να συνεχίσουμε να κάνουμε όσα αγαπάμε, χωρίς να αισθανόμαστε ότι κάθε χρόνος που περνά μάς στερεί κάτι.
Και δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να αναζητούμε τρόπους να φροντίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας.
Αξίζει όμως να θυμόμαστε ότι η υγεία δεν εξαρτάται από ένα συμπλήρωμα.
Για το δέρμα μας, η καθημερινή φωτοπροστασία παραμένει μία από τις πιο ουσιαστικές κινήσεις που μπορούμε να κάνουμε. Για τα οστά και τους μυς, η κατάλληλη άσκηση, η σωστή διατροφή και, όπου χρειάζεται, η ιατρική αξιολόγηση έχουν πολύ πιο ξεκάθαρο ρόλο.
Για τις αρθρώσεις μας, η κίνηση και η σωστή αντιμετώπιση των προβλημάτων τους έχουν μεγαλύτερη σημασία από οποιαδήποτε υπόσχεση αναγέννησης.
Το κολλαγόνο είναι απαραίτητο για το σώμα μας. Αυτό είναι αναμφισβήτητο.
Το αν χρειάζεται όμως να το παίρνουμε ως συμπλήρωμα είναι μια εντελώς διαφορετική συζήτηση.
Η επιστήμη μάς έχει δείξει ότι ορισμένα πεπτίδιά του απορροφώνται και πιθανόν να έχουν ενδιαφέρουσες βιολογικές δράσεις. Έχει επίσης καταγράψει πιθανά οφέλη σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Αυτό που δεν έχει αποδείξει είναι ότι το κολλαγόνο αποτελεί ένα απαραίτητο καθημερινό συμπλήρωμα για όλους μας.
Και ίσως, πριν αναρωτηθούμε ποιο κολλαγόνο να αγοράσουμε, αξίζει να κάνουμε μια πιο απλή ερώτηση.
Τι χρειάζεται πραγματικά το σώμα μου σήμερα για να παραμείνει υγιές και λειτουργικό τα επόμενα χρόνια;
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς να δείχνουμε νεότεροι. Είναι να μεγαλώνουμε καλά, διατηρώντας όσο μπορούμε την υγεία, την κίνηση και την ελευθερία μας.
