Από το 1993, όταν 18 ελληνικές γκαλερί συναντήθηκαν στο Εκθεσιακό Κέντρο Αθηνών, στη Λεωφόρο Κηφισίας 124, για την πρώτη ελληνική φουάρ σύγχρονης τέχνης, μέχρι σήμερα, η Art Athina διαγράφει μια διαδρομή 33 χρόνων, ακολουθώντας τις μεταβολές και τις αναζητήσεις της εγχώριας και διεθνούς εικαστικής σκηνής. Το 2026, η σημαντικότερη ετήσια εικαστική διοργάνωση της χώρας ετοιμάζεται για μια ακόμη πρώτη φορά: αφήνει το Ζάππειο, όπου είχε την έδρα της από το 2019, και μεταφέρεται στο Onassis Ready, τον νέο χώρο πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση.
Η αρχή έγινε με μια σημαντική πρωτοβουλία του Πανελλήνιου Συνδέσμου Αιθουσών Τέχνης (ΠΣΑΤ) και του τότε Διοικητικού Συμβουλίου, με πρόεδρο την Τζούλια Δημακοπούλου. Ο Σύνδεσμος, που ιδρύθηκε το 1987 με στόχο την υποστήριξη των ελληνικών γκαλερί και την προώθηση της σύγχρονης εικαστικής δημιουργίας, ανέλαβε να κάνει πραγματικότητα την ιδέα μιας ελληνικής φουάρ, η οποία είχε αρχίσει να διερευνάται ήδη από το 1990. Τρία χρόνια αργότερα, η πρώτη «Συνάντηση Σύγχρονης Τέχνης – Art Athina 1 ’93» συγκέντρωσε 18 αίθουσες τέχνης και έργα 164 καλλιτεχνών.
Από την πρώτη κιόλας διοργάνωση, η φιλοδοξία δεν περιοριζόταν στην παρουσίαση της δουλειάς των καλλιτεχνών που εκπροσωπούσαν οι γκαλερί. Στόχος ήταν να έρθει η σύγχρονη τέχνη πιο κοντά σε ένα ευρύτερο κοινό, να αναδειχθεί η πολυμορφία της και να ανοίξει ένας ουσιαστικός διάλογος με τη διεθνή εικαστική σκηνή. Οι παράλληλες εκθέσεις και οι συζητήσεις που πλαισίωσαν την πρώτη συνάντηση μαρτυρούσαν ήδη αυτή την ευρύτερη αντίληψη.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Art Athina εξελίχθηκε μαζί με την καλλιτεχνική πραγματικότητα της εποχής της. Στον βασικό κορμό της, τα περίπτερα των γκαλερί, προστέθηκαν αφιερώματα, ομιλίες, περφόρμανς και εκπαιδευτικές δράσεις, διευρύνοντας τον χαρακτήρα της πέρα από τα όρια μιας εμπορικής έκθεσης. Παράλληλα, η διοργάνωση άλλαξε αρκετές φορές τόπο φιλοξενίας, από εκθεσιακά κέντρα και μεγάλους δημόσιους χώρους έως το Ζάππειο Μέγαρο. Ακόμη και κατά την περίοδο της πανδημίας, διατήρησε την παρουσία της με δύο διαδικτυακές εκδόσεις, το 2020 και το 2021.
Από τις 18 γκαλερί της πρώτης διοργάνωσης, η Art Athina φτάνει σήμερα να φιλοξενεί 65 ελληνικές και διεθνείς αίθουσες τέχνης, επιβεβαιώνοντας τη διεύρυνση της απήχησης και του δικτύου της. Ο κεντρικός άξονας παραμένει η παρουσίαση της σύγχρονης καλλιτεχνικής παραγωγής μέσα από τις προτάσεις των γκαλερί, δίνοντας στο κοινό τη δυνατότητα να περιηγηθεί σε διαφορετικές καλλιτεχνικές γλώσσες, γενιές και προσεγγίσεις. Η συνάντηση αυτή αποτελεί άλλωστε τον πυρήνα μιας φουάρ: Τη δυνατότητα να δει κανείς συγκεντρωμένο, σε έναν κοινό τόπο, ένα ευρύ και πολυφωνικό στιγμιότυπο της σύγχρονης τέχνης.
Γύρω από αυτόν τον πυρήνα αναπτύσσεται το φετινό παράλληλο πρόγραμμα, με ενότητες που ανοίγουν τη διοργάνωση σε διαφορετικά πεδία δημιουργίας.
Η ενότητα Design, σε επιμέλεια της Τίνας Δασκαλαντωνάκη και του Μάνθου Καλούμενου, εστιάζει στο ελληνικό design μέσα από σύγχρονες και vintage δημιουργίες. Αντικείμενα καθημερινής χρήσης απομακρύνονται από τον αποκλειστικά λειτουργικό ή διακοσμητικό τους ρόλο και αναδεικνύουν τη σχέση της μορφής, της ύλης και της κατασκευής, φωτίζοντας τη δημιουργικότητα που αναπτύσσεται στον χώρο του σχεδιασμού.
Στην ενότητα Project Spaces, η πρόταση της ARTWORKS, με τίτλο Holding Ground, στρέφει το βλέμμα πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Οκτώ ανεξάρτητοι χώροι από την Αθήνα, τον Βόλο, την Κόρινθο και την Κύθνο παρουσιάζουν διαφορετικές εκδοχές της ανεξάρτητης καλλιτεχνικής δραστηριότητας, θέτοντας στο επίκεντρο τη σημασία της διεκδίκησης και της διατήρησης ενός χώρου — τόσο με την κυριολεκτική όσο και με τη συμβολική έννοια. Η ενότητα αναδεικνύει έτσι τη ζωντάνια μιας ευρύτερης καλλιτεχνικής γεωγραφίας, που δεν περιορίζεται στα καθιερωμένα κέντρα.
Οι Performances, για τρίτη συνεχή χρονιά υπό την επιμέλεια του Νικόλα Βαμβουκλή, συγκροτούν ένα πρόγραμμα με τίτλο DESIRE AFTER ALL, που προσεγγίζει την επιθυμία ως δύναμη υπέρβασης και φαντασίας. Με άξονες τη γλώσσα και τον ήχο, περιλαμβάνει δράσεις, διαδρομές στην περιοχή του Ρέντη και ένα reading group, φέρνοντας σε επαφή καλλιτέχνες από τον χώρο των εικαστικών και των παραστατικών τεχνών.
Παράλληλα, η ενότητα Art Athina Art for Tomorrow Talks εστιάζει στην πολιτιστική κληρονομιά και στον δημόσιο χώρο. Μέσα από δύο συζητήσεις, εξετάζει πώς η ιστορική μνήμη μπορεί να τροφοδοτήσει τη σύγχρονη δημιουργία και πώς η τέχνη, η αρχιτεκτονική και οι πολιτιστικοί οργανισμοί συμβάλλουν στη διαμόρφωση της πόλης.
Σημαντική θέση έχει και η εκπαιδευτική διάσταση της διοργάνωσης. Το παιδικό πρόγραμμα Touch the City, σε επιμέλεια της Χριστίνας Μπότσου και σε συνεργασία με το Life is For All, προσκαλεί παιδιά ηλικίας 6 έως 12 ετών να ανακαλύψουν τη γειτονιά του Ρέντη μέσα από τις αισθήσεις, τη μνήμη και τη φαντασία. Με περιπάτους, παρατήρηση και εικαστικά εργαστήρια, τα παιδιά συλλέγουν ίχνη του αστικού περιβάλλοντος και δημιουργούν το δικό τους «αρχείο υφών» της πόλης. Η προσβασιμότητα του προγράμματος και σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες και νευροαναπτυξιακές ιδιαιτερότητες αποτελεί επίσης μια ουσιαστική παράμετρο της φετινής εκπαιδευτικής πρότασης. Στο πλαίσιο της ενότητας ON SITE, φοιτήτριες και φοιτητές του 11ου Εργαστηρίου Ζωγραφικής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, υπό την επίβλεψη του Κωστή Σταφυλάκη, προσεγγίζουν δημιουργικά τον οικισμό της Αγίας Άννας.
Η φετινή Art Athina δίνει, ακόμη, στους επισκέπτες τη δυνατότητα να γνωρίσουν από κοντά την καλλιτεχνική έρευνα σε εξέλιξη.
Τα στούντιο των προγραμμάτων Onassis AiR και Onassis ONX ανοίγουν στο κοινό, αποκαλύπτοντας έργα υπό διαμόρφωση, πειραματισμούς και δημιουργικές διαδικασίες πριν από την ολοκλήρωσή τους. Επιλεγμένα έργα από τη Συλλογή του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία αριθμεί περισσότερες από 2.000 δημιουργίες και καλύπτει ένα ευρύ χρονικό και εκφραστικό φάσμα, συμπληρώνουν αυτή την παρουσία, προσθέτοντας μια ακόμη οπτική στη συνάντηση με τη σύγχρονη τέχνη.
Ξεχωριστή αναφορά αξίζει στο Art Athina Young Artist Award, το βραβείο που καθιερώθηκε το 2022 με πρωτοβουλία του ΠΣΑΤ και του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (MOMUS), με στόχο την προώθηση νέων καλλιτεχνών. Ο καλλιτέχνης που επιλέγεται από πενταμελή επιτροπή αποκτά τη δυνατότητα ατομικής παρουσίασης στο MOMUS – Μουσείο Άλεξ Μυλωνά. Η ετήσια αυτή διάκριση προσθέτει στη διοργάνωση έναν ακόμη ουσιαστικό ρόλο: πέρα από την παρουσίαση της καλλιτεχνικής παραγωγής, τη στήριξη και την ανάδειξη της επόμενης γενιάς δημιουργών.
Η αλλαγή έδρας φέρνει τη διοργάνωση σε ένα περιβάλλον με διαφορετική ιστορία και ταυτότητα. Το Onassis Ready στεγάζεται στις εγκαταστάσεις του πρώην εργοστασίου πλαστικών KOCH, στη διεύθυνση Στρατή Τσίρκα 2. Ένας βιομηχανικός χώρος που αποκτά πλέον πολιτιστική χρήση, φιλοξενώντας παραγωγές, εκθέσεις και συναντήσεις. Η αρχιτεκτονική μετατροπή του πραγματοποιήθηκε από τους Piemonte Samsarelou Architects, με επικεφαλής αρχιτέκτονες την Αικατερίνη Σαμσαρέλου και τον Domenico Piemonte, διατηρώντας στοιχεία της βιομηχανικής του ταυτότητας και προσαρμόζοντάς τον στις ανάγκες της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Για την Art Athina, η μετάβαση αυτή δεν είναι απλώς μια αλλαγή διεύθυνσης. Είναι η πρώτη συνάντηση ενός θεσμού με μακρά διαδρομή με έναν χώρο που διαμορφώνει τη δική του πολιτιστική παρουσία. Η φετινή διοργάνωση μεταφέρει μαζί της την εμπειρία, τις συνεργασίες και την πολυφωνία που έχει συγκεντρώσει εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες, αναζητώντας ταυτόχρονα νέους τρόπους επικοινωνίας με το κοινό και τη σύγχρονη τέχνη.
Από τις 18 γκαλερί του 1993 στις 65 του 2026, η Art Athina εξακολουθεί να στηρίζεται στην ίδια βασική ιδέα: Να δημιουργεί έναν τόπο συνάντησης για την τέχνη, τους ανθρώπους της και το κοινό της. Αυτή τη φορά, για πρώτη φορά, η συνάντηση έχει νέο σημείο αναφοράς.
Info
Onassis Ready, Στρατή Τσίρκα 2, Άγ. Ιωάννης Ρέντης
Εγκαίνια: 12 Νοεμβρίου, 19.00, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη.
Διάρκεια: 12 – 16 Νοεμβρίου
H φωτο νο 1. είναι από την επίσημη σελίδα της Art Athina https://art-athina.gr/el/?lang=el
H φωτο νο 2. είναι από την επίσημη σελίδα του Onassis Ready. https://www.onassis.org/el/locations/athens/onassis-ready
