Πήγα στο Μεσολόγγι για να ακούσω τη Fanny Ardant, τη θρυλική μούσα του σπουδαίου Γάλλου σκηνοθέτη Francois Truffaut, στον «Κήπο των Ηρώων». Mε ιδιαίτερη αδημονία, συγκινημένη από την επιλογή της να δώσει ποιητική φωνή σ’ αυτό το ιστορικό τοπόσημο της «Ιεράς Πόλης». Η τύχη όμως μου επιφύλασσε μια απρόσμενη συνάντηση.

Έτσι ξαφνικά και απρόβλεπτα βρέθηκε μπροστά μου, σαν ένα ολόγραμμα που ξεπήδησε από μια οθόνη, η αινιγματική Fanny Ardant, στο ξενοδοχείο, επάνω στις όχθες της λιμνοθάλασσας. Τη γνώρισα για λίγο, μα θα τη θυμάμαι σαν να κράτησε περισσότερο η στιγμή – σαν να πλησίασα για μια ανάσα τη μαγεία που τόσα χρόνια με γοήτευε στην οθόνη. Στη σύντομη κουβέντα μας, η παρουσία της ακτινοβολούσε φως και μια γοητεία που έμεινε και μετά τις λέξεις. Μου μίλησε για τη βαθιά της αγάπη για την αρχαία Ελλάδα και με δέος για τον ηρωισμό των αγωνιστών της «Εξόδου», για εκείνο το ψυχικό μεγαλείο που μοιάζει να λείπει από την εποχή μας. «Μα που είναι οι ήρωες της εποχής μας; Ποιοι κρατούν ακόμα την ελευθερία ψηλότερα από τη ζωή τους;» Ρωτούσε, με εκείνο το σπάνιο βλέμμα που συναντάς μόνο στους χαρισματικούς ανθρώπους.

Μήπως όμως οι ήρωες της εποχής μας περνούν δίπλα μας αθόρυβοι, χωρίς το περίγραμμα του μύθου και εμείς δεν μαθαίνουμε ποτέ τα ονόματα τους; Με αυτή τη σκέψη στο μυαλό πήγα να αφουγκραστώ ποιητικά τους ήρωες της «Εξόδου», εκεί όπου η ιστορική μνήμη έγινε θρύλος.

Λίγο αργότερα, τη μελαγχολική ώρα του δειλινού, στον «Κήπο των Ηρώων» η Γαλλία τίμησε την Ελλάδα με την υποβλητική απαγγελία της σπουδαίας ηθοποιού, κάτω από τη μαγική σκηνοθεσία του Μιχαήλ Μαρμαρινού, διευθυντή του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου.

Υπάρχουν στιγμές που η ποίηση γίνεται βάλσαμο για την ψυχή. Μια τέτοια κατανυκτική στιγμή μάς χάρισε η Fanny Ardant στον «Κήπο των Ηρώων». Ντυμένη στα μαύρα, αυστηρή και αγέρωχη, ξεπροβάλλει στην οθόνη, σε ζωντανή μετάδοση και ένα σιωπηλό κύμα συγκίνησης μάς διαπερνά όλους. Με βήμα αργό, σχεδόν τελετουργικό, περπατά ανάμεσα στα ταφικά μνημεία των ηρώων, Ελλήνων και Φιλελλήνων, οι οποίοι θυσιάστηκαν στην «Έξοδο» του Μεσολογγίου το 1826. 

Στέκεται ευλαβικά μπροστά στα μαρμάρινα μνημεία, αγγίζει τα χαραγμένα ονόματα και τα προφέρει ένα – ένα καλώντας τους απόντες ήρωες με το όνομα τους, σαν να ήθελε να το χαράξει ανεξίτηλα στη μνήμη μας.

«Ω Νικημένοι, Νικηταί» ψιθυρίζει τους στίχους του Διονύσιου Σολωμού με την αισθαντική φωνή της, ως προσκυνήτρια της αιώνιας μνήμης που διαπερνά την «άκρα του τάφου σιωπή». Ο λόγος της έγινε προσευχή, όταν με την τελετουργική της παρουσία διέσχιζε τον «Κήπο των Ηρώων» απαγγέλλοντας ψαλμωδικά. Κάθε βήμα της κι ένας φόρος τιμής, σε εκείνους που θυσιάστηκαν στον ιερό βωμό της Ελευθερίας.

Η ευλάβεια της κίνησης, η βαρύτητα της φωνής της και το συγκλονιστικό «πένθιμο νανούρισμα» μπροστά στο ταφικό μνημείο του Μάρκου Μπότσαρη, έφεραν πίσω στη μνήμη μας την ανεπανάληπτη Ειρήνη Παπά. Εκείνη τη δωρική φιγούρα που μεταμόρφωνε την απαγγελία σε ιεροτελεστία. 

Η Ειρήνη Παπά άλλοτε και η Fanny Ardant σήμερα, είναι οι δύο μοναδικές ηθοποιοί που με το κύρος της τραγωδού και την υποβλητική τους φωνή, μετουσίωσαν τον ποιητικό λόγο σε τελετουργία μνήμης και το πένθος σε συλλογικό ιστορικό βίωμα.

Το συλλεκτικό δίγλωσσο αφιερωματικό λεύκωμα της «Βυρωνικής Εταιρείας Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου» ο «Κήπος των Ηρώων» με αποκλειστική φωτογράφηση της Μαρίας Στέφωση, επισφράγισε τη βραδιά, δίνοντας στη συγκίνηση τη διάρκεια της φωτό-γραφής.

Το άρθρο αυτό είναι αφιερωμένο στη Γαλλία που δοκιμάζεται. Ας γίνει το πνεύμα του Πολιτισμού της η δύναμη που θα τη σώσει.

Info
Στις 10 Οκτωβρίου 2026 έγινε μια ξεχωριστή εκδήλωση για τη 200ή επέτειο της Εξόδου του Μεσολογγίου στον «Κήπο των Ηρώων», με την εμβληματική Γαλλίδα ηθοποιό Fanny Ardant, σε επιμέλεια Γιώργου Αρχιμανδρίτη και σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαραμαρινού, υπό την Αιγίδα της Γαλλικής Πρεσβείας στην Ελλάδα. Σε συνεργασία με το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών και τον Δήμο Ιερής Πόλης Μεσολογγίου.