Ο καφές για πολλούς από εμάς είναι ιεροτελεστία. Πρωινό ξύπνημα, μικρή παύση στη δουλειά, αφορμή για συζήτηση. Κάπου ανάμεσα όμως στο «έναν σκέτο» και στο «βάλε και λίγο σιρόπι βανίλια, λίγη κρέμα, λίγη ζάχαρη ακόμη», ο καφές παύει να είναι ρόφημα και γίνεται γλυκό. Και εκεί, ειδικά μετά τα 40–50, αξίζει να ξέρουμε τι πραγματικά πίνουμε, γιατί ο μεταβολισμός, ο προδιαβήτης και τα κιλά της μέσης δεν είναι πια αδιάφορα.

Δεν χρειάζεται να κόψουμε τον καφέ ούτε να αποχαιρετήσουμε την απόλαυση. Χρειάζεται όμως να ξεχωρίσουμε πότε ο καφές λειτουργεί υπέρ μας και πότε κρύβει ζάχαρη, κρέμα και θερμίδες που δεν είχαμε υπολογίσει.

Τι είναι «καφές» και τι είναι «γλυκό σε κούπα»

Ο σκέτος καφές (ελληνικός, φίλτρου, espresso, γαλλικός) χωρίς ζάχαρη και προσθήκες έχει ελάχιστες θερμίδες. Στην πράξη, αυτό που ανεβάζει τη θερμιδική αξία είναι όλα όσα προσθέτουμε γύρω του: ζάχαρη, σιρόπια, κρέμες, σαντιγί, πλήρες γάλα, σοκολάτα.

Ένα παράδειγμα:

• 2 κουταλάκια ζάχαρη προσθέτουν περίπου 40 θερμίδες
  
  
• ένα σιρόπι γεύσης μπορεί να προσθέσει 50–80 θερμίδες
  
  
• η σαντιγί και τα γάλατα πλήρους λιπαρών ανεβάζουν ακόμη περισσότερο τον αριθμό

Έτσι, ένας αθώος καφές στον δρόμο μπορεί εύκολα να φτάσει ή και να ξεπεράσει τις 150–250 θερμίδες, όσο ένα κανονικό γλυκό. Αν σκεφτεί κανείς ότι αυτό επαναλαμβάνεται δύο ή τρεις φορές τη μέρα, καταλαβαίνουμε πόσο εύκολα ο καφές γίνεται σημαντική πηγή ζάχαρης και λίπους.

Γιατί μας αφορά περισσότερο μετά τα 40–50

Μετά τα 40 και ακόμη περισσότερο μετά τα 50, αλλάζει ο τρόπος που ο οργανισμός διαχειρίζεται το σάκχαρο και το λίπος. Η αντίσταση στην ινσουλίνη και ο προδιαβήτης γίνονται πιο συχνοί, το μεταβολικό σύνδρομο επίσης. Το επιπλέον σάκχαρο από τα ροφήματα δεν είναι λεπτομέρεια, αλλά κομμάτι της εικόνας.

Επιπλέον, τα κιλά που προστίθενται στην κοιλιά συνδέονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Δεν είναι μόνο θέμα αισθητικής, αλλά κυρίως υγείας. Οι θερμίδες από τους καφέδες με προσθήκες δεν χορταίνουν όπως ένα γεύμα, όμως καταγράφονται κανονικά στον συνολικό ημερήσιο απολογισμό.

Οι πιο συνηθισμένες προσθήκες που μεταμορφώνουν τον καφέ

Ζάχαρη

Η κλασική ελληνική συνήθεια «μέτριος», «γλυκός» σημαίνει στην πράξη 1–3 κουταλάκια ζάχαρη κάθε φορά. Αν αυτό επαναλαμβάνεται καθημερινά, η συνολική πρόσληψη ζάχαρης μπορεί να ξεφεύγει, ακόμη και χωρίς άλλα γλυκά στην ημέρα.

Δεν χρειάζεται να πάμε από τον γλυκό στον σκέτο από τη μια μέρα στην άλλη. Μπορούμε να μειώσουμε σταδιακά τη ζάχαρη, μισό κουταλάκι τη φορά, μέχρι να προσαρμοστεί ο ουρανίσκος.

Σιρόπια, αρωματικές προσθήκες, σοκολάτα

Τα «flavoured» ροφήματα, τα σιρόπια καραμέλας ή βανίλιας, οι κουταλιές σοκολάτας ή πραλίνας, δίνουν μεν απόλαυση, αλλά μετατρέπουν τον καφέ σε επιδόρπιο. Είναι διαφορετικό να επιλέγει κανείς συνειδητά ένα γλυκό και διαφορετικό να το πίνει χωρίς να το υπολογίζει.

Εδώ βοηθά να τα αντιμετωπίσουμε σαν αυτό που πραγματικά είναι: περιστασιακή απόλαυση, όχι καθημερινή συνήθεια.

Γάλα, κρέμα, αφρόγαλα

Το γάλα στον καφέ δεν είναι απαραίτητα εχθρός. Ένα μικρό ποσοστό ημιαποβουτυρωμένου γάλακτος μπορεί να προσθέσει λίγες θερμίδες και λίγη πρωτεΐνη, χωρίς να υπερφορτώνει το ρόφημα. Το πρόβλημα ξεκινά όταν μιλάμε για μεγάλες ποσότητες πλήρους γάλακτος, κρέμας ή αφρόγαλα που συνδυάζονται και με ζάχαρη.

Στην πράξη, ένας cappuccino medium σε μέγεθος, με λίγο γάλα χαμηλών λιπαρών και χωρίς ζάχαρη, παραμένει ρόφημα. Ο ίδιος καφές, με γλυκαντικά σιρόπια και κρέμα, κινείται πλέον στην περιοχή του γλυκού.

Πώς μπορούμε να κρατήσουμε τον καφέ «σύμμαχο»

Στόχος δεν είναι να χάσουμε την απόλαυση, αλλά να συμφιλιώσουμε τον καφέ με την υγεία μας, ειδικά αν έχουμε προδιαβήτη, αυξημένα τριγλυκερίδια ή κιλά που μας απασχολούν.

Μερικές πρακτικές ιδέες:

• να ξεκινήσουμε δοκιμάζοντας έναν καφέ την ημέρα χωρίς ζάχαρη, αντί να τους αλλάξουμε όλους μαζί
  
  
• να μειώσουμε σταδιακά την ποσότητα ζάχαρης (μισό κουταλάκι λιγότερο ανά εβδομάδα)
  
  
• να επιλέγουμε μικρό μέγεθος ροφήματος όταν περιέχει και γάλα και προσθήκες
  
  
• να κρατάμε τα «γλυκά» ροφήματα για συγκεκριμένες στιγμές, π.χ. μια φορά το Σαββατοκύριακο
  
  
• να υπολογίζουμε συνειδητά τον καφέ με σιρόπι ως γλυκό της ημέρας και να προσαρμόζουμε ανάλογα το υπόλοιπο πρόγραμμα

Αν υπάρχει ήδη διάγνωση προδιαβήτη ή σακχαρώδη διαβήτη, είναι σημαντικό οι επιλογές στον καφέ να συζητούνται με τον γιατρό ή/και τον διατροφολόγο, ώστε να εντάσσονται συνολικά στο διατροφικό πλάνο.

Καφές, παρέα και η γενιά που μεγαλώνει αλλιώς

Ο καφές δεν είναι μόνο καφεΐνη. Είναι παύση, ρυθμός, μικρή τελετουργία μέσα στην ημέρα. Το ζητούμενο δεν είναι να τον «κόψουμε», αλλά να ξέρουμε τι πραγματικά κρύβεται στο φλιτζάνι ή στο ποτήρι μας κάθε φορά.

Όταν αντιμετωπίζουμε τον καφέ σαν διάλειμμα και όχι σαν κρυφό γλυκό, αλλάζει και ο τρόπος που τον απολαμβάνουμε. Επιλέγουμε πότε θέλουμε κάτι πιο απλό και «ελαφρύ», και πότε συνειδητά θα πιούμε έναν πιο πλούσιο καφέ που λογίζεται ως γλυκό της ημέρας. Δεν μπαίνουμε στη λογική της στέρησης, αλλά της ισορροπίας.

Ο καφές μπορεί να παραμείνει καθημερινή απόλαυση, αρκεί να θυμόμαστε ότι οι προσθήκες δεν είναι λεπτομέρεια, αλλά μέρος της συνολικής φροντίδας του σώματός μας.