Στις 8 Οκτωβρίου ήταν η Παγκόσμια Ημέρα Όρασης και σε αυτήν είναι αφιερωμένο το νέο τεύχος του Just a Number.

Με την κυριολεκτική έννοια της λέξης, η όραση είναι μία από τις σημαντικότερες αισθήσεις μας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο γύρω μας, τους ανθρώπους, τους χώρους, τις αλλαγές που συμβαίνουν μπροστά στα μάτια μας.

Υπάρχει, όμως, και μια άλλη έννοια της όρασης. Εκείνη που δεν αφορά μόνο τα μάτια, αλλά τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τη ζωή. Γιατί, μεγαλώνοντας, δεν αλλάζουν μόνο όσα συμβαίνουν γύρω μας. Αλλάζει συχνά και ο τρόπος με τον οποίο τα κοιτάζουμε.

Οι εμπειρίες μας, οι άνθρωποι που συναντήσαμε, όσα κερδίσαμε και όσα χάσαμε, οι διαψεύσεις και οι ανατροπές, οι βεβαιότητες που εγκαταλείψαμε και εκείνες που εξακολουθούμε να κρατάμε, όλα προσθέτουν κάτι στη ματιά μας. Μας κάνουν να βλέπουμε διαφορετικά πράγματα που κάποτε θεωρούσαμε αυτονόητα. Να ξανακοιτάμε ανθρώπους και καταστάσεις. Να αναγνωρίζουμε αξία εκεί όπου παλιότερα δεν τη βλέπαμε. Ή, κάποιες φορές, να επιμένουμε στη δική μας οπτική, ακόμη κι όταν ο κόσμος γύρω μας έχει αλλάξει.

Μεγαλώνουμε. Και μαζί μας αλλάζει – ή θα μπορούσε να αλλάζει – η οπτική μας. Μία από τις περιοχές στις οποίες αυτή η αλλαγή είναι ίσως πιο θεαματική είναι η επικοινωνία.

Η πραγματικότητα στην οποία ζούμε σήμερα, πριν από μερικά χρόνια θα έμοιαζε σε μεγάλο βαθμό αδιανόητη. Η πληροφορία δεν φτάνει πλέον σε εμάς από λίγες, συγκεκριμένες πηγές. Έρχεται από παντού. Από τα παραδοσιακά μέσα και τις ψηφιακές πλατφόρμες, από τα social media, τους creators και τους influencers, από τα brands, από ανθρώπους που γνωρίζουμε αλλά και από ανθρώπους που δεν έχουμε συναντήσει ποτέ. Και πλέον, όλο και περισσότερο, από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Δεν έχει αλλάξει μόνο τι βλέπουμε και τι ακούμε. Έχει αλλάξει και ποιος αποφασίζει τι θα δούμε και τι θα ακούσουμε.  Και μαζί με αυτό αλλάζει και η δική μας θέση μέσα στην επικοινωνία. Δεν είμαστε πια μόνο το κοινό που παρακολουθεί. Σχολιάζουμε, επιλέγουμε, μοιραζόμαστε, αναπαράγουμε, δημιουργούμε. Επηρεάζουμε και επηρεαζόμαστε.

Ίσως, λοιπόν, η μεγάλη αλλαγή της νέας εποχής να μην είναι απλώς η μετάβαση από τα παλιά Μέσα στα νέα. Είναι η μετάβαση από μια επικοινωνία που είχε περισσότερο τη λογική του «κάποιος μιλάει και κάποιος ακούει» σε ένα πολύ πιο σύνθετο περιβάλλον, όπου όλοι μπορούν να μιλούν, όλοι μπορούν να επηρεάζουν και όλοι ταυτόχρονα να επηρεάζονται.

Αυτή η νέα πραγματικότητα βρέθηκε στο επίκεντρο του Alpha Forum – 1st Athens Media & Communications Summit, που πραγματοποιήθηκε στο ξενοδοχείο “Μεγάλη Βρετανία”, ενός συνεδρίου αφιερωμένου στις αλλαγές που συντελούνται στην ενημέρωση, την επικοινωνία και τη δημόσια επιρροή και στις συνέπειές τους για τη δημοσιογραφία, τους οργανισμούς, την εταιρική επικοινωνία και τη δημόσια σφαίρα.

Ανάμεσα στις συζητήσεις του Summit, το πάνελ «Το τρίγωνο Μedia – Βrands – Ρeople: Ποιος διαμορφώνει την επικοινωνία σήμερα;» έθεσε ένα ερώτημα που έχει ενδιαφέρον πολύ πέρα από τα ίδια τα media: “Ποιος διαμορφώνει τελικά ποιον”;

Η Νίκη Μπουτάρη συντονίστρια του panel “Το τρίγωνο Media-Brands-People. Ποιος Διαμορφώνει την επικοινωνία σήμερα“

«Τα media διαμορφώνουν το κοινό; Τα brands τους καταναλωτές; Οι άνθρωποι τα brands και τα media; Οι influencers τους followers τους ή συμβαίνει και το αντίστροφο; Και, ίσως ακόμη πιο σημαντικό: “Ποιον εμπιστευόμαστε;”»

Γιατί στην εποχή της υπερπληροφόρησης το πρόβλημα δεν είναι πλέον να βρούμε πληροφορία. Είναι να ξεχωρίσουμε τι αξίζει την προσοχή μας, τι αξίζει την εμπιστοσύνη μας και τι μπορεί πράγματι να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τα πράγματα.

Μια από τις ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις της συζήτησης ήταν ότι εμβέλεια και επιρροή δεν είναι το ίδιο πράγμα. Το ότι κάτι φτάνει σε πολλούς ανθρώπους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τους επηρεάζει. Και το ότι ένα Μέσο έχει μικρότερο κοινό δεν σημαίνει ότι η σχέση του με αυτό το κοινό είναι λιγότερο ουσιαστική.

Το ίδιο ισχύει και για τη συνύπαρξη παλιών και νέων Μέσων. Τα παραδοσιακά Μέσα δεν εξαφανίστηκαν επειδή εμφανίστηκαν τα social media. Το ραδιόφωνο, η τηλεόραση, ο έντυπος Τύπος και τα ενημερωτικά sites εξακολουθούν να αποτελούν μέρος του πληροφοριακού μας περιβάλλοντος, την ώρα που podcasts, video, πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης προσθέτουν νέους τρόπους πρόσβασης στην πληροφορία. Δεν πρόκειται, λοιπόν, τόσο για αντικατάσταση όσο για ένα νέο, πολύ πιο σύνθετο οικοσύστημα επικοινωνίας.

Και μέσα σε αυτό το οικοσύστημα υπάρχει ένας παράγοντας που αξίζει ίσως περισσότερη προσοχή από όλους: Ο αλγόριθμος. Γιατί δεν επιλέγουμε πάντα εμείς τι θα δούμε. Οι πλατφόρμες μαθαίνουν από τις επιλογές μας και μας προτείνουν όλο και περισσότερο περιεχόμενο που θεωρούν ότι μας ενδιαφέρει. Έτσι, η προσωπική μας ματιά συναντά μια μηχανή που προσπαθεί να προβλέψει τι θα τραβήξει την προσοχή μας.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι βλέπουμε. Είναι και γιατί αυτό βλέπουμε.

Και εδώ η έννοια της όρασης αποκτά μια ακόμη διάσταση. Γιατί η οπτική μας δεν διαμορφώνεται μόνο από αυτά που επιλέγουμε να κοιτάξουμε. Διαμορφώνεται και από αυτά που μας εμφανίζονται ξανά και ξανά μπροστά στα μάτια μας.

Η επικοινωνία σήμερα δεν ανταγωνίζεται απλώς για να μας ενημερώσει. Ανταγωνίζεται για την προσοχή μας.  Και ίσως αυτή να είναι μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της νέας εποχής: Να μη θεωρούμε ότι επειδή κάτι το βλέπουμε συχνά, είναι και σημαντικό. Ότι επειδή κάτι είναι δημοφιλές, είναι και αξιόπιστο. Ότι επειδή κάτι μας ταιριάζει, είναι και ολόκληρη η εικόνα.
Ίσως χρειάζεται, κάποιες φορές, να κάνουμε κάτι πολύ απλό και ταυτόχρονα πολύ δύσκολο: Να κοιτάξουμε ξανά. Να επιτρέψουμε σε μια διαφορετική πληροφορία να αλλάξει την εικόνα μας. Να ακούσουμε μια άλλη άποψη. Να αναρωτηθούμε αν αυτό που θεωρούσαμε δεδομένο εξακολουθεί να είναι. Να αναγνωρίσουμε ότι η δική μας οπτική είναι αποτέλεσμα μιας διαδρομής – και ότι, όπως κάθε διαδρομή, μπορεί να συνεχιστεί. 
Γιατί τελικά η όραση δεν είναι μόνο η ικανότητα να βλέπουμε. Είναι και η δυνατότητα να ξαναβλέπουμε.

Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό νόημα της αλλαγής της οπτικής μας καθώς μεγαλώνουμε: Όχι ότι έχουμε μάθει πλέον να βλέπουμε τα πάντα σωστά, αλλά ότι έχουμε αποκτήσει περισσότερους λόγους να αναρωτιόμαστε αν αυτό που βλέπουμε είναι πράγματι όλη η εικόνα.
Συνήθως δεν διαλέγουμε τι θα βρεθεί μπροστά στα μάτια μας. Μπορούμε όμως να διαλέξουμε πώς θα το δούμε.