Όσα δεν πρέπει να χαθούν

Πριν από λίγες μέρες, ανα-τακτοποιώντας, λόγω μετακόμισης, κάποια συρτάρια έπεσα πάνω σε μια παλιά φωτογραφία. Όχι κάποια σπάνια ή ιδιαίτερα καλλιτεχνική. Μια οικογενειακή, με πολλά μέλη, φωτογραφία, από εκείνες που κάποτε γεμίζαμε τα άλμπουμ ενώ σήμερα θα έμεναν ξεχασμένες σε κάποιο κινητό ή σε ένα «σύννεφο» δεδομένων. Την κοίταξα για λίγα δευτερόλεπτα και ξαφνικά βρέθηκα να θυμάμαι σίγουρα κάποια πρόσωπα, που πρόλαβα να γνωρίσω ως «μεγάλους» προγόνους, όντες σε εκείνη τη φωτό… παιδάκια, και πολλούς που δεν γνώρισα ποτέ, μιας και έφυγαν δεκαετίες πριν γεννηθώ. Ωστόσο, όλους σχεδόν τους αναγνώριζα χάρη στις αφηγήσεις των γονιών μου.

Και σκέφτηκα ότι ίσως αυτή να είναι η πραγματική δύναμη της λεγόμενης κληρονομιάς. Όχι μόνο όσα μας άφησαν οι προηγούμενοι, αλλά όσα εξακολουθούν να μας συνδέουν μαζί τους. Νοηματικά, συναισθηματικά, όχι μόνο υλικά.

Η λέξη «κληρονομιά» μάς οδηγεί συνήθως σε μεγάλα πράγματα. Σε μνημεία, έργα τέχνης, ιστορικούς θησαυρούς. Και δικαίως. Αυτό το τεύχος γεννήθηκε με αφορμή τη συζήτησή μας με τη Μιμή Ντενίση για το νέο της έργο γύρω από τον Έλγιν και τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Ένα θέμα που μας θυμίζει ότι η Ιστορία, η μνήμη και ο πολιτισμός δεν είναι αφηρημένες έννοιες. Είναι κομμάτια του εαυτού μας.

Όμως όσο περισσότερο, ως ομάδα JAN, σκεφτόμασταν το θέμα, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσαμε ότι οι κληρονομιές δεν βρίσκονται μόνο στα μουσεία. Βρίσκονται και μέσα στα σπίτια μας. Και όχι μόνο στα υλικά: Οι υλικές κληρονομιές, πιστεύω, δεν είναι κάτι που σε υποχρεώνει – στο να αφήσεις δηλαδή οπωσδήποτε κάτι στους απογόνους σου. Η άυλη όμως είναι υποχρέωση – και μάλιστα ηθική.

Αυτού του είδους οι «κληρονομιές» βρίσκονται στις ιστορίες που μας αφηγήθηκαν οι γονείς και οι παππούδες μας. Στις συνήθειες που συνεχίζουμε χωρίς να ξέρουμε από πού ξεκίνησαν. Στα βιβλία που κράτησαν τη θέση τους στη βιβλιοθήκη μας. Στις συνταγές που περνούν από γενιά σε γενιά. Στις λέξεις ή εκφράσεις που επιμένουμε να χρησιμοποιούμε, ακόμα κι αν θεωρούνται «ντεμοντέ». Κυρίως βρίσκονται, στις αξίες που προσπαθούμε να μεταδώσουμε στα παιδιά και στα εγγόνια μας.

Μεγαλώνοντας, ίσως αρχίζουμε να βλέπουμε πιο καθαρά αυτή τη διάσταση των πραγμάτων.
Να αναρωτιόμαστε όχι μόνο τι κληρονομήσαμε, αλλά και τι θα αφήσουμε πίσω μας. Ποια κομμάτια της ζωής μας αξίζει να συνεχίσουν το ταξίδι τους όταν εμείς δεν θα είμαστε πια εδώ για να τα αφηγούμαστε.

Δεν είναι εύκολη ερώτηση. Ούτε έχει μία μόνο απάντηση.

Ξέρω όμως ότι σε μια εποχή που όλα αλλάζουν γρήγορα, που οι εικόνες διαδέχονται η μία την άλλη με ιλιγγιώδη ταχύτητα και που η μνήμη μοιάζει συχνά να έχει μικρή διάρκεια ζωής, έχει ιδιαίτερη αξία να σταθούμε για λίγο και να σκεφτούμε: Ποια είναι εκείνα τα πράγματα που δεν πρέπει να χαθούν;

Ίσως γιατί, τελικά, η κληρονομιά δεν είναι κάτι που παραλαμβάνουμε παθητικά από τους προηγούμενους και το φυλάμε σε μια αποθήκη. Είναι κάτι που διαχειριζόμαστε καθημερινά, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούμε.

Κάθε φορά που αφηγούμαστε μια οικογενειακή ιστορία, που διασώζουμε μια ανάμνηση, που υπερασπιζόμαστε ένα μνημείο, που μεταδίδουμε μια αξία ή μια γνώση στους νεότερους, γινόμαστε κι εμείς ένας κρίκος σε μια αλυσίδα πολύ μεγαλύτερη από εμάς.

Και μάλλον αυτό είναι το πιο παρήγορο, αλλά και το πιο απαιτητικό κομμάτι της. Ότι δεν είμαστε μόνο κληρονόμοι. Είμαστε και οι προσωρινοί φύλακες όσων παραλάβαμε. Εκείνοι που καλούνται να αποφασίσουν τι αξίζει να διατηρηθεί, τι αξίζει να προστατευθεί και τι αξίζει να περάσει στους επόμενους.

Άλλωστε κάποτε, όπως συνέβη με όλους όσοι προηγήθηκαν από εμάς, θα έρθει η στιγμή που κι εμείς θα αποτελούμε μέρος της μνήμης κάποιων άλλων. Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι μόνο τι κληρονομήσαμε, αλλά και τι αφήσαμε πίσω μας.

Τελικά, η κληρονομιά δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά και το μέλλον.

Διαβάστε εδώ:

Συνέντευξη: Η Μιμή Ντενίση παρουσιάζει με ένα αποκαλυπτικό ντοκουμέντο την αληθινή υπαίτιο της αρπαγής των Γλυπτών.