Υπάρχουν στιγμές που το καταλαβαίνεις ξαφνικά.
Όχι σε κάποια μεγάλη επέτειο ούτε σε μια ιστορική αναδρομή.
Μπορεί να συμβεί ένα απόγευμα, καθώς περπατάς σε μια γειτονιά, που κάποτε έσφυζε από ζωή και τώρα μοιάζει σιωπηλή. Ή όταν συνειδητοποιείς ότι γνωρίζεις ανθρώπους στην άλλη άκρη του κόσμου αλλά όχι τον γείτονα σου.
Τότε αρχίζεις να αναρωτιέσαι: Τι ακριβώς χάθηκε; Και διαπιστώνεις ότι δεν χάθηκαν μόνο άνθρωποι.
Χάθηκαν συνήθειες, τρόποι επικοινωνίας, μικρές καθημερινές τελετουργίες που έδιναν συνοχή στη ζωή.
Χάθηκε η ευγένεια που δεν χρειαζόταν κανόνες. Η συντροφικότητα που δεν απαιτούσε προγραμματισμό. Η γειτονιά που λειτουργούσε σαν προέκταση του σπιτιού. Η αλληλεγγύη που εκδηλωνόταν χωρίς ανακοινώσεις και συνθήματα.
Χάθηκε, ίσως, ένα κομμάτι από τον καθημερινό πολιτισμό μας. Κι όμως, αυτός ο πολιτισμός δεν ήταν κάτι που δημιουργήσαμε μόνοι μας. Τον παραλάβαμε από τους γονείς μας.
Οι γονείς μας ανήκαν σε μια γενιά που γνώρισε τον πόλεμο, την κατοχή, τον εμφύλιο, την ανασφάλεια. Δεν ονειρευόταν πλούτη για τα παιδιά τους. Ονειρευόταν μια ζωή με λιγότερο φόβο και περισσότερη ασφάλεια.
Η οικονομική πρόοδος δεν ήταν γι’ αυτούς αυτοσκοπός. Ήταν το μέσο για μια καλύτερη ζωή.
Κυρίως όμως μας κληροδότησαν κάτι ακόμη πιο πολύτιμο: Την πεποίθηση ότι το αύριο μπορεί να είναι καλύτερο από το σήμερα.
Και εδώ αρχίζει η δύσκολη αυτοκριτική της δικής μας γενιάς.
Πήραμε αυτή την κληρονομιά και χτίσαμε πάνω της. Δημιουργήσαμε ευκαιρίες, επεκτείναμε τις ελευθερίες, αξιοποιήσαμε την τεχνολογία.
Ίσως όμως χωρίς να το καταλάβουμε, δώσαμε μεγαλύτερη αξία στα μέσα, παρά στους σκοπούς.
Η επιτυχία έγινε μέτρο αξίας, η ταχύτητα έγινε τρόπος ζωής, η ανεξαρτησία μετατράπηκε κάποιες φορές σε απομάκρυνση.
Και τώρα έρχεται το ερώτημα που κάθε γενιά οφείλει να θέσει στον εαυτό της: Τι παραδίδουμε εμείς;
Σίγουρα παραδίδουμε γνώση, τεχνολογία και δυνατότητες που οι προηγούμενοι δεν θα μπορούσαν να φανταστούν.
Αρκούν όμως αυτά; Πιστεύω πως όχι.
Αν θέλουμε να αφήσουμε μια ουσιαστική κληρονομιά στα παιδιά και στα εγγόνια μας, χρειάζεται να τους μεταβιβάσουμε και ορισμένα πολιτισμικά εργαλεία όπως:
Την ικανότητα να σκέφτονται κριτικά και να ξεχωρίζουν την πληροφορία από την γνώση.
Την τέχνη του διαλόγου, ακόμη και με όσους διαφωνούν.
Την ιστορική μνήμη, που θυμίζει ότι οι κοινωνίες πέρασαν δυσκολότερες στιγμές και παρόλα αυτά προχώρησαν.
Την ανθεκτικότητα απέναντι στις ανατροπές.
Την αίσθηση του μέτρου, αυτή τη διαχρονική παρακαταθήκη του ελληνικού πολιτισμού.
Την αλληλεγγύη και την συμπόνια.
Και πάνω απ’ όλα, την ικανότητα να αναζητούν νόημα και να απαντούν στο ερώτημα: « Για ποιον σκοπό ζούμε;»
Δεν γνωρίζω τι κόσμο θα παραλάβουν τα παιδιά και τα εγγόνια μας.
Γνωρίζω όμως, ότι δεν θα προστατευτούν μόνο με περισσότερα αγαθά, περισσότερες συσκευές ή περισσότερες δυνατότητες.
Θα βοηθηθούν αν τους αφήσουμε τον τρόπο να σκέφτονται, να θυμούνται, να συνεργάζονται, να αντέχουν και να νοιάζονται.
Γιατί στα μεγάλα τραντάγματα κάθε εποχής δεν σώζει μόνο η τεχνολογία. Σώζει και ο πολιτισμός που κουβαλάμε μέσα μας.
