*«Guernica» του Picasso. Εθνικό Μουσείο Τέχνης Reina Sofía Μαδρίτη.
Ρωτά ο Γερμανός αξιωματικός:
«Τον πίνακα αυτό εσείς τον κάνατε»; και ο Picasso απαντά
«Όχι. Εσείς».
Η Guernica του Picasso είναι ένα διαχρονικό συγκλονιστικό οπτικό σύμβολο της ανθρώπινης τραγωδίας που προκαλεί ο πόλεμος. Η δύναμη της Τέχνης έγκειται στο ότι όχι μόνο αποτυπώνει τον καταστροφικό βομβαρδισμό της βασκικής πόλης το 1937, αλλά ξεπερνώντας τα όρια του ιστορικού γεγονότος ο Picasso συνθέτει ένα εικαστικό «επιτύμβιο» ιερής τελετουργικής μνήμης, ένα μνημείο συλλογικού θρήνου για την άδικη απώλεια αθώων ανθρώπων.
Τα διαμελισμένα σώματα σε αποχρώσεις μαυρόασπρες θυμίζουν σπασμένα αρχαία γλυπτά, απομεινάρια μιας απερίγραπτης καταστροφής και μιλούν για κάθε μορφή βίας και ανθρώπινης τραγωδίας. Η μητέρα που κρατά το νεκρό παιδί της, το άλογο που ουρλιάζει και ο σκοτεινός ταύρος με το αμείλικτο βλέμμα της εξουσίας, μετατρέπονται σε οικουμενικά αντιπολεμικά σύμβολα που ξεπερνούν τον τραγικό βομβαρδισμό της Guernica (Γκερνίκα) τον Απρίλιο του 1937 από τους εθνικιστές και τα Χιτλερικά αεροπλάνα κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου πολέμου.
Μια ολόκληρη ιστορική πόλη, σύμβολο ελευθερίας για τους Βάσκους, έσβησε από τον χάρτη σε μια μέρα, μαζί με 1.600 αθώους ανθρώπους. Πάγωσε η ανθρωπότητα και κανένας δεν μπορούσε να περιγράψει το ανείπωτο.
Δεν υπήρχαν τα λόγια, παρά μόνο η δύναμη της Τέχνης κατάφερε να δώσει στο αποτρόπαιο Εικόνα.
Ο Picasso που ζούσε τότε στο Παρίσι συγκλονισμένος από τα γεγονότα, άρχισε πρώτα να σχεδιάζει, με τη σκοτεινή ένταση του «Duende» (η Μούσα στην Ισπανική παράδοση) που γεννιέται κοντά στον θάνατο και την τραγική αλήθεια, για να καταλήξει στο συγκλονιστικό μνημειώδες ψηφιδωτό, όπου αφηγείται αλληγορικά με σχήματα αιχμηρά, σε μαύρο, άσπρο και γκρι, τη φρικιαστική, χαοτική εικόνα της απόλυτης καταστροφής. Η έλλειψη χρώματος, η κυβιστική παραμόρφωση και οι συμβολικές μορφές μετατρέπουν τον πίνακα σε μια έντονη οπτική κραυγή αγωνίας και οδύνης.
Τα πρόσωπα και το πληγωμένο άλογο που μοιάζουν να ουρλιάζουν, εκφράζουν τον τρόμο και το ανελέητο του πολέμου. Στην κορυφή του έργου ένα αινιγματικό φωτεινό μάτι επιτηρεί την καταστροφή, ως μοίρα; Ως ιερό σύμπαν; ή ως ο «από μηχανής Θεός»; Απόκρυφοι οι συμβολισμοί του μυημένου στον σουρεαλισμό Picasso.
Κεντρική φιγούρα ο επιβλητικός ταύρος που συμβολίζει τον θύτη και το θύμα της ταυρομαχίας, τη λογική ενάντια στον θάνατο ως μια μορφή κάθαρσης αρχαίας τραγωδίας.
Για τον σπουδαίο ποιητή Federico Garcia Lorca ο ταύρος συνδέεται με το πεπρωμένο, το αίμα, τη θυσία και το μαγικό «Duende» που είναι η σκοτεινή δύναμη της Τέχνης.
Ο Pablo Picasso και o Lorca θεωρούνται δύο από τις σημαντικότερες μορφές της Ισπανικής Τέχνης, γιατί μέσα από τη ζωγραφική και την ποίηση εξέφρασαν βαθιά στοιχεία της «ψυχής της Ισπανίας». Συνδέονται από ένα κοινό κόσμο συμβόλων: «Η ζωή και ο θάνατος», «ο χορός και το πένθος», «η ομορφιά και η βία».
Σήμερα που η τηλεόραση και οι οθόνες προβάλλουν καθημερινά «live» τις τραγικές εικόνες του πολέμου, των βομβαρδισμών και της ανθρώπινης απόγνωσης, μοιραία μας παραπέμπουν στις παραμορφωμένες μορφές της Guernica γιατί μοιάζουν σαν να βγαίνουν «συμβολικά» μέσα από τονπίνακα του Pablo Picasso.
Λεπτομέρεια με το κεφάλι του πληγωμένου αλόγου από την «Guernica» του Picasso.
Έτσι, η Guernica δεν αποτελεί μόνο μια ιστορική μνήμη, αλλά έναν καθρέφτη της σύγχρονης πραγματικότητας και μια διαρκή υπενθύμιση ότι η βία και η ανθρώπινη τραγωδία εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τον κόσμο μας.
