Για καιρό, πολύ καιρό, αν το σκεφτεί κάποιος εκ των υστέρων, (των πολύ υστέρων) ένας αγαπημένος κοινός φίλος προσπαθούσε να κανονίσει μια συνάντηση με τον Νίκο Αμανίτη παλιό του συμμαθητή, και όχι μόνο. Δεν πρόλαβε. Προσωπικά, ανυπομονούσα πολύ για μια κουβέντα μαζί του -με εκείνον και με τη σύντροφο της ζωής του, συγγραφέα, Ρούλα Γεωργακοπούλου- χωρίς να φαντάζομαι πόσο ακόμα πιο συναρπαστική θα γινόταν μελλοντικά – με τις νουβέλες της Ρούλας και τον «Αγνοούμενο» του Νίκου. Με τον οποίο Νίκο, συναντιόμασταν στους διαδρόμους του Δημοσιογραφικού Οργανισμού Λαμπράκη (ΔΟΛ). Εκείνος, έχοντας θητεύσει ως (πάρα πολύ νέος) διευθυντής στα περιοδικά ΕΝΑ και Panorama, έκανε στον ΔΟΛ μια θεαματική καριέρα: Ιδρυτής και διευθυντής στο ιστορικό περιοδικό Vita, διευθυντής στον Ταχυδρόμο και υπεύθυνος εβδομαδιαίων εκδόσεων στις εφημερίδες ΤΑ ΝΕΑ και Αγγελιοφόρος. Επίσης, υπήρξε στέλεχος στους τηλεοπτικούς σταθμούς ΑΝΤ1 & ΣΚΑΙ, στο ραδιόφωνο της ΕΡΑ και φυσικά συνέχισε στο Web (Popaganda.gr-ιδρυτικό μέλος, Athens Voice). Υπάρχουν κι άλλοι, σημαντικοί τίτλοι στο βιογραφικό του, αλλά σταματώ. Απ’ όλα όσα αναφέρονται πιο πάνω, πάντως, εγώ κρατώ πιο σφιχτά αυτό που έλεγαν όλοι, πάντα, για τον Νίκο Αμανίτη: Ότι ήταν ο καλύτερος διευθυντής, το καλύτερο παιδί. Όσοι έχουμε εμπειρία από τον Τύπο το αξιολογούμε πάρα πολύ σοβαρά αυτό.
Κι ύστερα, μπήκαν στη ζωή του 27 μέτρα χαρτί: Το χειρόγραφο ρολό, όπως εξήγησε ο ίδιος, στο οποίο ο ζωγράφος Νίκος Μπαλόγιαννης έγραφε τα τρία χρόνια της Κατοχής, που στην πραγματικότητα ήταν ένα ατέλειωτο ερωτικό γράμμα, γραμμένο στα γαλλικά, προς τη Γαλλίδα αγαπημένη του, τη Μουν, μια επίσης ζωγράφο 19 ετών την οποία είχε γνωρίσει το 1939 στο Παρίσι – ένας έρωτας που διακόπηκε βάναυσα από τον πόλεμο, αλλά σφράγισε τη ζωή του.
Και τότε, ο Νίκος Αμανίτης άφησε αχαλίνωτες όλες τις δεξιότητες και τα ταλέντα του – τη γνώση και το πάθος του για τη δημοσιογραφική έρευνα, τη φαντασία του, τη συγγραφική του δεινότητα κι έγραψε ένα αριστουργηματικό βιβλίο για τον «Αγνοούμενο του Ματαρόα», τον διανοούμενο καλλιτέχνη Νίκο Μπαλόγιαννη με τον ιδιότυπο χαρακτήρα, καθώς, όπως είχε πει ο συγγραφέας, «ο καλύτερός του φίλος ήταν οργανωμένος κομμουνιστής, ο προστάτης του, όμως, ήταν μια μορφή της ακραίας δεξιάς διανόησης».
Τον Μπαλόγιαννη, που επιβιβάστηκε τον Δεκέμβριο του 1945 στο πλοίο Ματαρόα, το οποίο μετέφερε στη νότια Ιταλία Έλληνες καλλιτέχνες, διανοούμενους και επιστήμονες (μεταξύ πολλών άλλων τους Κώστα Αξελό, Νίκο Βυζάντιο, Κορνήλιο Καστοριάδη, Νέλλη Ανδρικοπούλου, Νίκο Σβορώνο, Γεώργιο Κανδύλη, Κώστα Παπαϊωάννου) οι οποίοι είχαν ως στόχο να φτάσουν στο Παρίσι, προκειμένου να γλιτώσουν από τις πολιτικές διώξεις, σε ένα ταξίδι που είχε οργανωθεί από τον τότε διευθυντή του Γαλλικού Ινστιτούτο Αθηνών, φιλέλληνα Οκτάβιο Μερλιέ.
Τι πορεία ακολούθησε ο Μπαλόγιαννης, αναζητώντας τον τρελό έρωτά του; Και η Μουν, τι απέγινε; Βρέθηκαν ποτέ τα ίχνη της; Αυτά δεν τα ρώτησα φυσικά στον Νίκο Αμανίτη γιατί πρέπει να διαβάσετε τη συναρπαστική ιστορία από το χέρι του ίδιου, στο βιβλίο του. Ρώτησα όμως άλλα:
Αν ήταν να ζηλέψεις μια από τις ορμές του Μπαλόγιαννη που καθόρισαν τις επιλογές του -ερωτική, καλλιτεχνική, πολιτική, περιπετειώδη, ταξιδιάρικη- ποια θα άφηνες να σε καταβροχθίσει και πώς/γιατί πιστεύεις, τις ιεράρχησε εκείνος;
Τι καλά που μου ζητάτε να μιλήσουμε για ορμές! Είναι ευκαιρία να θυμηθούμε ότι υπάρχουν. Από όλες όσες αναφέρετε θα άφηνα απ’ έξω την πολιτική. Θεωρώ την πολιτική πολύ σημαντικό ζήτημα για να την αφήσουμε να παρασυρθεί από ορμές και συναισθήματα. Κατά τα άλλα, η ερωτική ορμή κινεί τον κόσμο και θα είμαι πάντα βαθιά ερωτευμένος, η καλλιτεχνία είναι μεθυστική, τυραννική και εγωκεντρική, το ταξίδι με γοητεύει αρκεί πάντα να επιστρέφω.
Όσο για τον Μπαλόγιαννη, θα έλεγα ότι η τέχνη ήταν η ταυτότητά του, οι γυναίκες το πάθος του, αλλά η φυγή ήταν ο δαίμονάς του. Ταξίδευε για να φύγει, η φυγή ήταν ο προορισμός του.
Ποια δείγματα της ανθρώπινης φυλής θα καλούσες σήμερα σε ένα ταξίδι με το Ματαρόα 2026;
Του ήσυχους και σεμνούς. Τους αγνοημένους και υποτιμημένους. Τους άξιους και μοναχικούς. Τους εργατικούς και τους επίμονους. Τους επιστήμονες. Τους γιατρούς. Τα μικρά παιδιά.
Θα άφηνα απέξω τους φανατικούς. Τους μισαλλόδοξους και τους λαϊκιστές. Τους παρεξηγησιάρηδες, τους φωνακλάδες και τους εγωπαθείς. Τους κλικαδόρους, τους επιδειξιομανείς, και τους αντιεμβολιαστές. Τους πολιτικά ορθούς και όσους δεν έχουν χιούμορ. Ναι, το ομολογώ, θα ήθελα τόσο πολύ ως δια μαγείας να εξαφανιστούν κάτι κρετίνοι, κάτι απαίσιοι που μας ταλαιπωρούν.
