Τι σημαίνει για σένα, ευρύτερα, η έννοια βιβλίο;
Σχεδόν αυτόματα θα έλεγα ότι είναι κόσμος, χώρος και χρόνος, που έχει τη δύναμη της μεταφοράς. Για παράδειγμα, όταν διαβάζω Σολωμό μεταφέρομαι αμέσως στον κόσμο των Ιόνιων Νησιών, στα αμπέλια που κατεβαίνουν προς τη θάλασσα, στα κυπαρίσσια που ορίζουν το τοπίο, στα βαρελάκια της βερντέας. Όταν διαβάζω Λαμπεντούζα μεταφέρομαι στο ξερό, ασπροκίτρινο τοπίο της καλοκαιρινής Σικελίας, στις κουρτίνες που ανεμίζουν στον μεσημεριανό απατηλό άνεμο, στη μυρωδιά των κανόλι, στο στριφογύρισμα των ανθρώπων με τους ήχους ενός ξεθυμασμένου βαλς. Όταν διαβάζω Κλάουντιο Μάγκρις ταξιδεύω στον Δούναβη, σ’ αυτόν τον υγρό γίγαντα, που αρδεύει τη γεωγραφία, τις παραδόσεις, τους μύθους, τη μουσική, τη λογοτεχνία, τις ανθρώπινες σχέσεις, τους εθνικισμούς αλλά και την αποδοχή της ετερότητας. Όταν διαβάζω Ζορζ Σιμενόν μεταφέρομαι στην ομιχλώδη Βρέστη ή βλέπω πτώματα φρακαρισμένα στους υδατοφράκτες που ρυθμίζουν τη στάθμη των καναλιών και των ποταμών. Κι όταν διαβάζω Γιάννη Μαρή παρασύρομαι από την αύρα μιας noir Αθήνας, που μπορεί να μην υπήρξε ποτέ, και, δεν κρύβω ότι νοσταλγώ, παρότι μισώ τη νοσταλγία, την εποχή μιας δημοσιογραφίας που μπορεί να τη γνώρισα στο λυκόφως της, αλλά είχε ακόμη μεγάλο κύρος.
Βιβλίο είναι επίσης για μένα η φυσική ύλη από την οποία είναι φτιαγμένο. Είναι μια ύλη που συνοδεύει τον άνθρωπο μέσα στη μεγάλη πορεία του και σφραγίζει τον πολιτισμό του. Όστρακα, πέτρες, πήλινες πλάκες, δέρματα ζώων, πάπυροι και φύλλα δέντρων, φλοιοί δέντρων (ύλη που επιβιώνει στην ετυμολογία της αγγλικής λέξης book -από το bark- ή της γερμανικής buch), χαρτί, προϊόν κι αυτό του δέντρου.
Βιβλίο, έντυπο βιβλίο για να κυριολεκτούμε, είναι ακόμη για μένα ένα μοναδικό παράδειγμα αντοχής και ανθεκτικότητας. Μολονότι είναι το παλιότερο Μέσο, μολονότι το οριστικό τέλος του είχε τοποθετηθεί από τους μελλοντολόγους κάπου στο γύρισμα του 20ού προς τον 21ο αιώνα, το έντυπο βιβλίο εξακολουθεί να κυριαρχεί σε συντριπτικά ποσοστά, ακόμη και στις πιο ώριμες τεχνολογικά κοινωνίες και οικονομίες. Και το κυριότερο: Έντυπο το προτιμούν οι νεότερες γενιές, η γενιά Z, που διαβάζει με φανατισμό τα πολυσέλιδα gothic και fantasy μυθιστορήματα, ακολουθώντας ακριβώς τις πρακτικές των παλιότερων γενιών της αναλογικής εποχής.
Ως συγγραφέας ο ίδιος, είσαι με τους άλλους συγγραφείς πιο αυστηρός ή πιο επιεικής κριτής;
Υπήρξα για τριάντα χρόνια επαγγελματίας αναγνώστης, δηλαδή βιοποριζόμουν από κείμενα που έγραφα για βιβλία. Θα μετατόπιζα λοιπόν την ερώτησή σας από τους συγγραφείς στα κείμενα και στις αφηγηματικές τεχνικές πίσω από αυτά. Άλλωστε δίδασκα για χρόνια τεχνικές αφήγησης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και, όπως λένε, το «χούϊ» φεύγει τελευταίο. Όταν διαβάζω ένα κείμενο, πολύ περισσότερο όταν το διαβάζω επαγγελματικά, το πρώτο που σχεδόν αυτόματα συμβαίνει είναι αν αυτό το κείμενο με πείθει. Και το αν με πείθει εξαρτάται από πολλά πράγματα. Για παράδειγμα από το πώς στήνεται το σκηνικό, πώς τοποθετούνται και κινούνται τα πρόσωπα, πώς εξελίσσεται η πλοκή, το μπρος-πίσω στον χρόνο, οι παρεκβάσεις, το νόημα και οι ιδέες κάτω από τη μικροϊστορία, εν τέλει η αλήθεια του κειμένου. Αυτό το τελευταίο είναι πολύ σημαντικό, καθώς σήμερα πληθαίνουν τα κείμενα που γράφονται με ατζέντα, για να αρέσουν σε επιτροπές βραβείων, σε ιδρύματα υποτροφιών κλπ. Τα περισσότερα από αυτά είναι αφόρητα.
Σύντομο Βιογραφικό:
Ο Νίκος Μπακουνάκης είναι Πρόεδρος του νεοσύστατου Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού (2024). Πτυχιούχος της Νομικής Σχολής Αθηνών και élève diplômé της École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS) του Παρισιού, διδάκτωρ Ιστορίας και Πολιτισμών της EHESS, ομότιμος καθηγητής Πρακτικής της Δημοσιογραφίας και Τεχνικών Αφήγησης στο τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου, το 1997, δημιούργησε το ένθετο «Βιβλία» στην εφημερίδα Το Βήμα της Κυριακής, το πρώτο ένθετο για βιβλία στον ελληνικό Τύπο. Από το 2020 έως το 2024 παρουσίαζε στη lifo τα podcasts «Βιβλία και Συγγραφείς» και «The Book Lovers». Είναι αξιωματούχος του Τάγματος Ακαδημαϊκών Φοινίκων (Officier de l’Ordre des Palmes Académiques) της Γαλλικής Δημοκρατίας. Έχει δημοσιεύσει, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, πολλά άρθρα και δεκατρία βιβλία για θέματα δημοσιογραφίας, Τύπου, ιδεών, νοοτροπιών και συμπεριφορών. Επίσης, έχει τιμηθεί με το Κρατικό Λογοτεχνικό Βραβείο (2016) και το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (2008, 2016). Το τελευταίο βιβλίο του με τίτλο «Γκούτλαντ» εκδόθηκε το 2024. Τώρα γράφει το νέο βιβλίο του, με προσωρινό τίτλο «Ο Στίβεν Κρέιν στην οδό Ερμού».
