Υπάρχουν αυτοί που γράφουν ιστορία και αυτοί που καταγράφουν την ιστορία. Οι πρώτοι θα κριθούν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βάθος χρόνου, κατά κανόνα απολογιστικά, για το τι έκαναν, τι δεν έκαναν, τι πέτυχαν ή πού και γιατί απέτυχαν. Οι δεύτεροι καλούνται να μεταδίδουν την ιστορία σε πραγματικό χρόνο -εν θερμώ, θα λέγαμε- αναλαμβάνοντας συχνά την ευθύνη μιας πρώτης αξιολόγησης, με στόχο την ενημέρωση του κοινού που τους παρακολουθεί. 

Ένας από αυτούς, γεννημένος δημοσιογράφος, ταγμένος στην υπηρεσία της ενημέρωσης από φοιτητής, είναι ο Θοδωρής Καλούδης, που έγραψε πρόσφατα το συναρπαστικό -ειδικά για τη γενιά μας- βιβλίο, «50 Χρόνια Ρεπορτάζ στην Ιστορία». Με υπότιτλο «Η Ελλάδα και ο Κόσμος στη Μεταπολίτευση (1974-2025)», το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαζήση και αποτελεί ένα πολιτικό και ιστορικό χρονικό της σύγχρονης Ελλάδας. Όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο, «γραμμένο με τη νηφαλιότητα, την απόσταση και την ευθύνη που μόνο ο χρόνος και η εμπειρία επιτρέπουν, με καθαρή ματιά και χωρίς αναδρομικές βεβαιότητες, ακολουθεί την πορεία της χώρας από τη Μεταπολίτευση έως σήμερα, φωτίζοντας τις επιλογές, τα όρια και τις αντιφάσεις που διαμόρφωσαν την εξουσία, την οικονομία, τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, τους θεσμούς, την κοινωνία και τον δημόσιο λόγο. Η αφήγηση απομακρύνεται από τα πρόσωπα και εστιάζει στα επαναλαμβανόμενα μοτίβα: Στις μεγάλες στιγμές, τις αυταπάτες, τις διαψεύσεις και τις διαρκείς αναβολές. (…) Ένα βιβλίο για όσους έζησαν τη Μεταπολίτευση και για όσους θέλουν να την κατανοήσουν. Γιατί το παρελθόν δεν τελείωσε. Απλώς άλλαξε μορφή».

Με άλλα λόγια, είναι ένα πολύ σημαντικό έργο, το οποίο απευθύνεται στην καρδιά μας καθώς, αυτά τα 50 χρόνια της Μεταπολίτευσης, «ήμασταν κι εμείς εκεί». Γι’ αυτό και ζητήσαμε από τον συγγραφέα του μια αποκλειστική παρουσίαση, για το Just a Number.

Πώς επιδρά στην οπτική μας η χρονική απόσταση από τα γεγονότα; Γινόμαστε πιο αυστηροί στην κρίση μας ή διευρύνεται η κατανόησή μας για τους ανθρώπους και τις αποφάσεις τους; Εσείς, πώς αντιδράσατε, επανεξετάζοντας τις εμπειρίες σας για τη συγγραφή του βιβλίου;

Μου πήρε καιρό για να αποφασίσω να γράψω αυτό το βιβλίο. Όταν ζεις τα γεγονότα στο καμίνι της επικαιρότητας, η οπτική σου είναι αναπόφευκτα περιορισμένη και ενδεχομένως όχι απόλυτα καθαρή. Ο δημοσιογράφος καταγράφει την ιστορία σε πραγματικό χρόνο, αλλά δεν μπορεί να έχει ολόκληρη την εικόνα των γεγονότων και ίσως δεν αντιλαμβάνεται πλήρως τη σημασία της στιγμής στον ιστορικό χρόνο.
Με την πάροδο των ετών όμως, τα γεγονότα αποκτούν βάθος. Αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι καλύτερα τις συνθήκες, το ιστορικό πλαίσιο, τα κίνητρα των ανθρώπων, τα πραγματικά περιθώρια επιλογών που είχαν, αλλά και τα λάθη που ενδεχομένως έγιναν.
Επιχείρησα αυτό το βιβλίο, προς το τέλος μιας διαδρομής, αφού ένιωσα ότι μπορούσα πια να κοιτάξω ξανά τις δεκαετίες της Μεταπολίτευσης με νηφαλιότητα. Όχι για να μιλήσω για το τι είδα, κρίνοντας πρόσωπα και καταστάσεις, αλλά για να πω τι κατάλαβα από αυτή τη δημοσιογραφική εμπειρία 50 χρόνων. 

Γράφει το οπισθόφυλλο: «Γιατί το παρελθόν δεν τελείωσε. Απλώς άλλαξε μορφή». Με ποιο τρόπο μπορεί να αλλάζει μορφή το τετελεσμένο;

Δεν πιστεύω ότι μια ιστορική περίοδος είναι ένα κεφάλαιο που κλείνει και μπαίνει στο χρονοντούλαπο. Όσα σημαντικά συνέβησαν στο παρελθόν συνεχίζουν να λειτουργούν μέσα στις κοινωνίες με διαφορετικούς τρόπους.
Οι πολιτικές επιλογές και οι συνθήκες που διαμόρφωσαν μια εποχή επηρεάζουν στη συνέχεια πολιτικές, θεσμούς, οικονομικές δομές, κοινωνικά μοτίβα ακόμη και συλλογικές νοοτροπίες. Με αυτή την έννοια, το παρελθόν δεν εξαφανίζεται. Μετασχηματίζεται. Το συναντάμε στο σήμερα.
Δεν συμφωνείτε ότι πολλές από τις σημερινές συζητήσεις για το κράτος, τους θεσμούς, την οικονομία ή την πολιτική κουλτούρα έχουν αφετηρία στις δεκαετίες που ακολούθησαν το 1974;
Το τετελεσμένο, στο οποίο αναφέρεστε, υφίσταται ως ιστορικό γεγονός. Επηρεάζει όμως το παρόν και μαζί γράφουν τη σύγχρονη ιστορία, της οποίας αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο.

Σε μία συνέντευξή σας στη Real News, είχατε πει, «έπρεπε να αφήσω στο ντουλάπι τις προσωπικές μου βεβαιότητες και να κοιτάξω το πράγμα από πιο μακριά, πιο ψύχραιμα…». Είναι κατά τη γνώμη σας η (κάθε) βεβαιότητα, επικίνδυνος εχθρός της κοινής λογικής; Και, αν ναι, πώς εγκαταλείπει κάποιος την παντοδυναμία των βεβαιοτήτων του;

Ζούμε παρέα με τις βεβαιότητές μας. Οι βεβαιότητες είναι χρήσιμες όταν λειτουργούν ως αξίες. Όμως, στη δημοσιογραφία οι πολιτικές ή ιδεολογικές βεβαιότητες μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε παγίδα. Προσωπικά, δεν απέφυγα κάποιες τέτοιες παγίδες στο παρελθόν. Όταν πιστεύεις – κυρίως σε λιγότερο ώριμες ηλικίες – ότι γνωρίζεις την απάντηση, σταματάς να κάνεις τις σωστές ερωτήσεις. Άρχισα να ασχολούμαι με αυτό το βιβλίο, όταν ένιωσα ότι μπορώ να αποστασιοποιηθώ από τις προσωπικές μου βεβαιότητες… και κάποιες εμμονές. Να ξαναδώ σήμερα γεγονότα που στο παρελθόν είχα καλύψει και αξιολογήσει δημοσιογραφικά χωρίς το φίλτρο της στιγμής ή την ατμόσφαιρα της εποχής. Η απόσταση από τις βεβαιότητες δεν είναι αδυναμία. Είναι προϋπόθεση κατανόησης.

Προηγουμένως, είχατε γράψει το βιβλίο «Πες το έντιμα και απλά, εγχειρίδιο για νέους δημοσιογράφους», με τη μορφή ενός πρακτικού οδηγού ώστε να κατανοήσουν οι σπουδαστές δημοσιογραφίας πώς να αξιολογούν, να κρίνουν, να επεξεργάζονται και να μεταδίδουν την είδηση. Σήμερα, που ζούμε τον κατακλυσμό των παραπλανητικών ή/και ψευδών ειδήσεων, τι συμβουλές θα τους δίνατε;

Ζούμε σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, που ωστόσο επηρεάζεται σημαντικά – όπως σωστά παρατηρείτε – από την παραπληροφόρηση. Στην ψηφιακή εποχή η ενημέρωση κοινωνικοποιήθηκε, έγινε πιο δημοκρατική, αλλά απειλείται πλέον από τον θόρυβο, τη σκόνη και τη θολούρα. Η απάντηση από τους επαγγελματίες δημοσιογράφους είναι η εμμονή στις βασικές αρχές της δημοσιογραφίας: Ρεπορτάζ, έλεγχος, αξιολόγηση της πληροφορίας και έντιμη παρουσίασή της. Να ελέγχουμε τις πηγές, να διασταυρώνουμε τα στοιχεία, να αντιστεκόμαστε στον πειρασμό της ταχύτητας όταν αυτή υπονομεύει την ακρίβεια. Αυτές, πέρα από αρχές δεοντολογίας, είναι και χρήσιμες «πρακτικές» που χτίζουν αξιοπιστία. Ξέρετε, η δημοσιογραφία δεν είναι αλάνθαστη. Οφείλει όμως να είναι ειλικρινής.

Αντίστοιχα, πώς πρέπει εμείς, οι απλοί αναγνώστες, να διαβάζουμε ή να ακούμε τις ειδήσεις; Μπορούμε να τις διασταυρώνουμε μόνοι μας και πώς; Με τι κριτήριο να επιλέγουμε τα μέσα ενημέρωσής μας;

Αν μπορούσαν οι  αναγνώστες να γίνουν και λίγο δημοσιογράφοι θα μπορούσαν – με τη διασταύρωση της είδησης – να ξεχωρίσουν όχι τόσο την κραυγαλέα παραπληροφόρηση, που είναι προφανής, όσο τη γκρίζα, που είναι και η πιο επικίνδυνη. Μια συμβουλή θα ήταν να επιλέγουν επώνυμα δημοσιογραφικά Μέσα, που αξιωματικά ακολουθούν κανόνες δεοντολογίας. Να μην ενημερώνονται άκριτα από τα κοινωνικά δίκτυα που ο καθένας λέει ότι θέλει, όπως το θέλει. Καλό θα ήταν επίσης να ξεχωρίζουν το γεγονός από την άποψη.

Είστε της άποψης πως ο δημοσιογράφος πρέπει να διακρίνει τους ρόλους του μεταξύ ρεπορτάζ και σχολιασμού; Παλαιότερα, λέγαμε ότι δεν θα έπρεπε να γνωρίζουμε καν ποιες είναι οι πολιτικές πεποιθήσεις ενός δημοσιογράφου…

Το ρεπορτάζ αφορά τα γεγονότα. Ο σχολιασμός αφορά την ερμηνεία τους. Όταν αυτά τα δύο συγχέονται, η ενημέρωση χάνει τη διαύγειά της. Και η εμπιστοσύνη του κοινού προς τα Μέσα ενημέρωσης υπονομεύεται. Η διάκριση αυτή δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι βασική αρχή της δημοσιογραφίας.

Μιλήστε μας λίγο για το economico.gr: Είναι μήπως, η οικονομική δημοσιογραφία, η κορυφαία, σήμερα, αξία της ενημέρωσης;

Η ύλη του economico.gr είναι ευρύτερη αυτού που υποδηλώνει ο τίτλος του. Είναι μια ιστοσελίδα που ασχολείται κυρίως με τον ρόλο που έχουν η γεωπολιτική και η γεωοικονομία στην οικονομία μας. Δίνουμε υλικό και αναλύσεις, βασισμένες κυρίως σε έγκυρα διεθνή Μέσα και Ινστιτούτα Γνώμης, για να κατανοήσει καλύτερα ο αναγνώστης πώς οι διεθνείς εξελίξεις διαμορφώνουν το πλαίσιο στο οποίο λειτουργεί η οικονομία μας. Γιατί η οικονομία δεν είναι μόνο αριθμοί και δείκτες. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η χώρα βιώνει και αναπτύσσεται σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον. Με αυτή την έννοια το economico.gr διαφοροποιείται και συμπληρώνει την καθημερινή οικονομική ενημέρωση στην Ελλάδα, που παρεμπιπτόντως κινείται σε πολύ καλό επίπεδο, με πλειάδα έντυπων και ψηφιακών Μέσων.
Παράλληλα το economico.gr με το συμπληρωματικό «economico markets» δίνει πληροφορίες και υλικό για το πώς κινείται το χρήμα στο ελληνικό χρηματιστήριο και τις διεθνείς αγορές. Είμαστε χαρούμενοι που το «economico markets» κατέκτησε, σε λίγο χρόνο, την πρώτη θέση στα χρηματιστηριακά sites.

Είστε υπέρ ή κατά της σύγχρονης τάσης του infotainment (συνδυασμός ειδήσεων και ψυχαγωγίας) ή πιστεύετε πως κάπου χάνονται το μέτρο και, παράλληλα, η χρησιμότητα;

Η ενημέρωση χρειάζεται να είναι σαφής, απλή, αμέσως κατανοητή και να ανταποκρίνεται στο ενδιαφέρον και -στα οικονομικά κυρίως Μέσα- στο συμφέρον του αναγνώστη, του ακροατή ή του τηλεθεατή. Όμως, όταν η είδηση κινείται με σκηνοθεσία θεάματος, κινδυνεύει να χάσει τον βασικό της σκοπό: Να βοηθήσει τον πολίτη να καταλάβει τι συμβαίνει και γιατί συμβαίνει.
Με αυτό που λέω, δεν απαξιώνω την ελκυστική παρουσίαση. Αλλά η σχέση της με τη σοβαρότητα της πληροφορίας απαιτεί μια δύσκολη καθημερινή άσκηση ευθύνης.

Πώς αντιμετωπίζετε, εσωτερικά, το πέρασμα του χρόνου; Ποια είναι η προσωπική «συνταγή» σας για να… γηράσκουμε, διασκεδάζοντας ή ακόμα και καθυστερώντας το γήρας;

Περνώντας τα χρόνια δεν σε απασχολούν τόσο τα γηρατειά, όσο η δυσκολία ή και η αδυναμία να κυνηγάς όνειρα ή σχέδια που έκανες νεότερος. Από την άλλη, ο χρόνος σε οπλίζει με εμπειρίες και σε διδάσκει να βλέπεις τα πράγματα με μεγαλύτερη νηφαλιότητα.

Αν υπάρχει μια προσωπική «συνταγή επιβίωσης», είναι να εξακολουθείς να ενημερώνεσαι, να αναζητάς, να δημιουργείς  και να είσαι σε επαφή με τις εξελίξεις. Να είσαι παρών και χρήσιμος. Να μην ζεις σαν να μην υπάρχει αύριο, αλλά σαν να υπάρχει μέλλον. 

Βιογραφικό
O Θοδωρής A. Καλούδης γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε
Νοµικά στο Πανεπιστήµιο Αθηνών. Είναι δηµοσιογράφος, µέλος της Ε.Σ.Η.Ε.Α. Tο 1971, ως φοιτητής, εξέδωσε, µαζί µε συναδέλφους του, τη φοιτητική εφηµερίδα Πρωτοπορία, την οποία έκλεισε βίαια η χούντα. Ξεκίνησε την επαγγελµατική του σταδιοδροµία το 1975, ως ρεπόρτερ στην Αυγή και αργότερα ως ανταποκριτής της Ελευθεροτυπίας στις Βρυξέλλες, όπου κάλυψε τις διαπραγµατεύσεις ένταξης της χώρας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες. Την περίοδο αυτή εξέδωσε µε τον Γ.Ι. Χαραλαµπόπουλο το Λεξικό της ΕΟΚ (εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη). Στη συνέχεια εργάστηκε ως διευθυντής στο Έψιλον (περιοδικό της Ελευθεροτυπίας), αρχισυντάκτης στην ΕΡΤ και στο Βήµα, υπήρξε ιδρυτικός διευθυντής στην οικονοµική εφηµερίδα Κέρδος, διευθυντής στο περιοδικό Ένα, διευθυντής στην εφηµερίδα 24 Ώρες και στην εφηµερίδα Έθνος, εκδότης της οικονοµικής φηµερίδας Ηµερησία και διευθυντής στην ελληνική έκδοση του Newsweek (Tempo). Economico.gr