«Ο μεγαλύτερος εχθρός δεν είναι η τεχνολογία. 
Είναι η παραίτηση από τη δημοσιογραφική ευθύνη»

Στις 2 Οκτωβρίου, στην Αθήνα, θα πραγματοποιηθεί το πρώτο Athens Media & Communications Summit – ένα συνέδριο κορυφής που θα φέρει στο ίδιο τραπέζι πολιτικούς, κορυφαία στελέχη των Media, των επιχειρήσεων και της τεχνολογίας, για να συζητήσουν τις μεγάλες αλλαγές που φέρνουν η τεχνητή νοημοσύνη και οι ψηφιακές πλατφόρμες στην ενημέρωση, την επικοινωνία και τις επιχειρήσεις.

Με το Just a Number, όχι μόνο να παρακολουθεί στενά τη διοργάνωση, αλλά να έχει και ουσιαστική συμμετοχή (καθώς η Νίκη μας – Νίκη Μπουτάρη – είναι μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής και συντονίστρια εισηγήσεων με θέμα ποιος και πώς διαμορφώνουν την επικοινωνία σήμερα) θα έχουμε την ευκαιρία να ενημερωθούμε από πρωτοπόρους και ειδικούς της επικοινωνίας για τον ιλιγγιώδη, αλλά και συναρπαστικό τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται το μέλλον των Media, της επικοινωνίας και της δημόσιας επιρροής στην Ελλάδα. 

Στο Συνέδριο θα αναζητηθούν, μεταξύ άλλων, απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με το πώς μετασχηματίζονται τα Media, πώς εξελίσσεται η στρατηγική επικοινωνία των οργανισμών, ποιος θα είναι ο ρόλος των ψηφιακών πλατφορμών και γιατί η «οικονομία της κατανόησης» αναδεικνύεται σε νέο παράγοντα ανταγωνιστικότητας.

Το Athens Media & Communications Summit αποτελεί την πρώτη διοργάνωση του ALPHA FORUM, μιας νέας πρωτοβουλίας που φιλοδοξεί να καθιερωθεί ως θεσμός δημόσιου διαλόγου για τις μεγάλες στρατηγικές αλλαγές που μετασχηματίζουν την οικονομία, τις επιχειρήσεις και τη δημόσια πολιτική.

Ιδρυτικό στέλεχός του ο Θοδωρής Καλούδης, γεννημένος δημοσιογράφος, ταγμένος στην υπηρεσία της ενημέρωσης από φοιτητής, που μας μίλησε, μεταξύ πολλών άλλων, και για την πρωτοποριακή και ιδιαίτερα φιλόδοξη αυτή πρωτοβουλία: 

Ένας άνθρωπος με τόσο σημαντική διαδρομή και εμπειρία στην επικοινωνία όπως εσείς, από πού και πώς επιλέγετε να ενημερώνεστε αξιόπιστα για την καθημερινή ειδησεογραφία;

Θ.Κ.: Δεν πιστεύω πλέον ότι υπάρχει μία πηγή από την οποία μπορεί κανείς να ενημερωθεί ολοκληρωμένα και με ασφάλεια. Παρακολουθώ ορισμένα ελληνικά και διεθνή Μέσα που διαθέτουν αξιοπιστία και διαβάζω αναλύσεις ανθρώπων των οποίων γνωρίζω τη διαδρομή. Είμαι συνδεδεμένος με ειδησεογραφικά πρακτορεία και διεθνή think tanks κι έχω συνδρομές σε εξειδικευμένα διεθνή newsletters. Το κρίσιμο, όμως, δεν είναι μόνο ποιες πηγές διαβάζεις. Είναι πώς τις διαβάζεις. Προσπαθώ να ξεχωρίζω το γεγονός από την ερμηνεία, την πληροφορία από τη σκοπιμότητα και, κυρίως, να βλέπω ποιο στοιχείο απουσιάζει από μια είδηση, κυρίως από … επαγγελματική «διαστροφή». Η αξιοπιστία σήμερα δεν είναι αυτονόητη. Ο αναγνώστης – και πολύ περισσότερο ο δημοσιογράφος- πρέπει να την οικοδομεί καθημερινά.

Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι «εχθροί» στη σημερινή ειδησεογραφία; Οι εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης ή τα fake news;

Θ.Κ.: Ο μεγαλύτερος εχθρός δεν είναι η τεχνολογία, αυτή άλλωστε εξελίσσεται ερήμην μας και μάλιστα εκθετικά. Είναι η παραίτηση από τη δημοσιογραφική ευθύνη. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα πολύ ισχυρό και χρήσιμο εργαλείο, το οποίο μπορεί να επιταχύνει την έρευνα, να οργανώσει σε «χρόνο μηδέν» τεράστιο όγκο πληροφοριών και να διευκολύνει την παραγωγή περιεχομένου. Μπορεί επίσης να βοηθήσει στην γρήγορη και ελκυστική κατανόηση της πληροφορίας με τη χρήση video.Μην ξεχνάτε ότι η επικοινωνία περνάει από την εποχή της ενημέρωσης στην εποχή της κατανόησης – και εδώ η τεχνολογία έχει ουσιώδη ρόλο. 

Μπορεί, όμως, με την ίδια ευκολία να πολλαπλασιάσει ένα λάθος ή ένα ψέμα. Τα fake news είναι το προϊόν. Η πραγματική αιτία βρίσκεται βαθύτερα: στην ταχύτητα χωρίς έλεγχο, στον ανταγωνισμό για το κλικ, στην οικονομική αποδυνάμωση των συντακτικών ομάδων και στην τάση να δημοσιεύουμε πρώτα και να επαληθεύουμε (αν επαληθεύουμε) αργότερα. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν δημιούργησε αυτή την παθογένεια. Της έδωσε, όμως, μεγαλύτερη ταχύτητα και πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Την έκανε δημόσιο πρόβλημα.

Τι σημαίνει σήμερα δημοσιογραφική έρευνα, με διασταύρωση στοιχείων, όταν δεν ξέρει πια κανείς ποιες είναι οι αξιόπιστες πηγές;

Θ.Κ.: Σημαίνει επιστροφή στις βασικές αρχές της δουλειάς μας. Ποιος λέει τι, με ποία ιδιότητα, με ποια στοιχεία και με ποιο πιθανό συμφέρον. Η πηγή δεν είναι αξιόπιστη ούτε αθώα επειδή προωθείται και εμφανίζεται πρώτη στην αναζήτηση ή επειδή την αναπαράγουν εκατοντάδες λογαριασμοί. Μπορεί όλοι να αναπαράγουν το ίδιο αρχικό λάθος. Η σύγχρονη έρευνα απαιτεί περισσότερη δουλειά: έλεγχο της πρωτογενούς πηγής, σύγκριση ανεξάρτητων μαρτυριών, εξέταση εγγράφων και δεδομένων, επικοινωνία με ανθρώπους που γνωρίζουν το θέμα. Και απαιτεί κάτι που τείνει να χαθεί: χρόνο. Η διασταύρωση δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ο πυρήνας της δημοσιογραφίας.

Θα λέγατε ότι η αντικειμενικότητα είναι, κατά βάθος, μία εντελώς υποκειμενική αξία; Πώς την ορίζετε σήμερα;

Θ.Κ.: Απόλυτη αντικειμενικότητα δεν υπάρχει. Ας το παραδεχτούμε.  Κάθε δημοσιογράφος επιλέγει ποιο θέμα θα αναδείξει, ποια ερώτηση θα κάνει και ποιο στοιχείο θα τοποθετήσει πρώτο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι όλα επιτρέπονται ή ότι όλες οι εκδοχές έχουν την ίδια αξία. Προσωπικά, στη θέση της «αντικειμενικότητας» θα τοποθετούσα την εντιμότητα απέναντι στα γεγονότα. Να μη διαστρεβλώνεις τα στοιχεία επειδή δεν εξυπηρετούν την άποψή σου. Να δίνεις χώρο στην αντίθετη θέση, χωρίς να εξισώνεις την τεκμηριωμένη άποψη με το προφανές ψεύδος. Και να επιτρέπεις στον αναγνώστη να διακρίνει πότε του μεταφέρεις μια πληροφορία και πότε διατυπώνεις τη δική σου κρίση.

Υπάρχει κάποιο πρόσφατο περιστατικό παρέμβασης της τεχνητής νοημοσύνης στην επικοινωνία που σας τρόμαξε πραγματικά;

Θ.Κ.: Δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Είναι η συσσώρευση περιστατικών στα οποία κατασκευασμένες εικόνες, φωνές και βίντεο εμφανίζονται μέσα στη ροή πραγματικών γεγονότων. Εκεί βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος: όχι όταν το κατασκεύασμα είναι πρόχειρο, αλλά όταν είναι αρκετά πειστικό ώστε να προηγείται χρονικά της επαλήθευσης. Σε μια περίοδο κρίσης, ένα πειστικό «deepfake» μπορεί να προκαλέσει πολιτική αναστάτωση, χρηματιστηριακή αντίδραση ή ακόμη και διπλωματικό επεισόδιο προτού αποδειχθεί ότι είναι πλαστό. Η διάψευση κινείται συνήθως πιο αργά από το ψέμα. Αυτό είναι που με ανησυχεί περισσότερο.

Υπάρχει κάποιο αντίστοιχο περιστατικό που σας έκανε να γελάσετε;

Θ.Κ.: Άλλα με διασκεδάζουν – μέχρι ενός σημείου. Πολλά με φοβίζουν. Κυρίως οι περιπτώσεις στις οποίες με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης παρουσιάζονται, απολύτως ρεαλιστικά, προσωπικότητες, σε δηλώσεις ή γεγονότα που δεν υπήρξαν ποτέ. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κατασκευάσει μια ολόκληρη πραγματικότητα και να την αφηγείται με το ύφος αυθεντίας. Προσέξτε όμως : αυτό δεν το κάνει (ακόμη τουλάχιστον) η «μηχανή», το κάνει ο άνθρωπος.

Θεωρείτε ότι η εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης θα δημιουργεί όλο και περισσότερη δυστοπία στο επικοινωνιακό τοπίο ή θα αυτορυθμίζεται σταδιακά και ανάλογα με τις ανάγκες;

Θ.Κ.: Δεν πιστεύω στην αυτορρύθμιση ως αυτόματη διαδικασία. Η τεχνολογία δεν διαθέτει ηθικό κριτήριο ούτε δημοκρατική συνείδηση. Και οι τεχνολογικοί  «κολοσσοί»  που επενδύουν δισεκατομμύρια στην τεχνητή νοημοσύνη έχουν τους δικούς τους σκοπούς. Αυτά πρέπει να τα εισαγάγουν οι κοινωνίες, οι θεσμοί, οι επιχειρήσεις και οι επαγγελματίες που τη χρησιμοποιούν.

Θα υπάρξουν ασφαλώς κανόνες, τεχνικές πιστοποίησης και πιο ώριμες πρακτικές. Ωστόσο, θα υπάρχει πάντοτε μια σύγκρουση ανάμεσα στην αξιοπιστία και στην οικονομία της προσοχής. Δεν θεωρώ ότι οδηγούμαστε αναγκαστικά σε δυστοπία. Θεωρώ όμως βέβαιο ότι, χωρίς διαφάνεια, λογοδοσία και σοβαρή παιδεία στα Μέσα, το επικοινωνιακό περιβάλλον θα γίνει περισσότερο χειραγωγήσιμο.

Πώς κρίνετε την πλήρη αδυναμία των δημοσιογράφων του προέδρου Τραμπ να πάρουν είδηση το πρόσφατο «σκασιαρχείο» του στο αεροδρόμιο της Άγκυρας μέσα σε κοντέινερ; Πού έχει πάει το περίφημο δημοσιογραφικό ένστικτο;

Θ.Κ.: Δεν είμαι βέβαιος ότι εδώ πρόκειται απλώς για αποτυχία του δημοσιογραφικού ενστίκτου. Επρόκειτο για μια οργανωμένη επιχείρηση ασφαλείας και παραπλάνησης, λόγω της ενδεχόμενης απειλής κατά της ζωής του Αμερικανού προέδρου. Το Air Force One χρησιμοποιήθηκε ως δόλωμα, ενώ ακόμη και άνθρωποι της συνοδείας δεν γνώριζαν τι ακριβώς συνέβαινε. Όταν ένας ολόκληρος κρατικός μηχανισμός έχει σχεδιάσει να μη δεις κάτι, δεν αρκεί να είσαι παρατηρητικός. Το σοβαρό δημοσιογραφικό ζήτημα βρίσκεται αλλού: ότι η προεδρική δημοσιογραφική ομάδα μπορεί να μετατραπεί από μηχανισμό ελέγχου της εξουσίας σε ελεγχόμενο τμήμα της εικόνας της. Το ένστικτο παραμένει απαραίτητο. Χρειάζεται, όμως, πρόσβαση, ανεξαρτησία και δυνατότητα επαλήθευσης. Διαφορετικά, ο δημοσιογράφος κινδυνεύει να γίνει θεατής μιας παράστασης που έχει οργανώσει η ίδια η εξουσία.

Στις αρχές Οκτωβρίου διοργανώνετε με το Alpha Forum, ένα Συνέδριο  με θέμα τις αλλαγές που φέρνουν η τεχνητή νοημοσύνη και οι ψηφιακές πλατφόρμες. Μπορείτε να μας δώσετε περισσότερες πληροφορίες;

Θ.Κ.: Ακριβέστερα, είμαι επικεφαλής της οργανωτικής επιτροπής του Alpha Forum, μιας μοντέρνας πλατφόρμας γνώσης, στρατηγικού διαλόγου και επικοινωνίας, που είναι πρωτοβουλία δύο νέων ανθρώπων, ήδη συνεργατών σε άλλες δραστηριότητες επικοινωνίας, του Γιώργου Ζερίτη και του Αντώνη Καλούδη. Το 1st Athens Media & Communications Summit θα πραγματοποιηθεί στις 2 Οκτωβρίου, στο Hotel Grande Bretagne. Φιλοδοξία μας είναι να φέρουμε στο ίδιο τραπέζι ανθρώπους από τη δημοσιογραφία, τα Μέσα, την επιχειρηματική επικοινωνία, την τεχνολογία, τις ψηφιακές πλατφόρμες και την αγορά. Και με ιδιαίτερη χαρά μπορώ να σας πω ότι το Συνέδριό μας το αγκάλιασαν ήδη και θα συμμετάσχουν σημαντικές προσωπικότητες του χώρου, μεταξύ των οποίων και η Νίκη Μπουτάρη. Δεν θέλουμε ένα συνέδριο γενικών διαπιστώσεων για το μέλλον. Επιδιώκουμε  να εξετάσουμε τις αλλαγές που συντελούνται ήδη: πώς μεταβάλλεται η παραγωγή της είδησης, πώς λειτουργούν τα νέα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, πως η πληροφορία γίνεται κατανόηση, πώς αναδιανέμεται η επιρροή, ποιος ελέγχει πλέον τη διανομή του περιεχομένου και ποια επιχειρηματικά μοντέλα μπορούν να στηρίξουν την ποιοτική ενημέρωση. Θα συζητήσουμε επίσης για το visual storytelling, τη δημιουργία περιεχομένου, τις νέες στρατηγικές των πλατφορμών, την οικονομία των δημιουργών και τη σύγχρονη στρατηγική επικοινωνία. Κοινός παρονομαστής είναι η ανάγκη να κατανοήσουμε ένα περιβάλλον που αλλάζει ταχύτερα από τους θεσμούς και τις επιχειρήσεις του.

Με ποιο σκεπτικό το διοργανώνετε; Περιμένετε κάτι περισσότερο από τα συμπεράσματά του; Θα μπορούσε να αποτελέσει αφετηρία για έναν φορέα παρέμβασης;

Θ.Κ.: Το διοργανώνουμε επειδή πιστεύουμε ότι η συζήτηση για τα Μέσα έχει μείνει πίσω από τις ίδιες τις εξελίξεις. Συζητούμε συχνά για την τεχνητή νοημοσύνη ως ένα τεχνολογικό φαινόμενο. Είναι, όμως, κάτι πολύ ευρύτερο: μεταβάλλει την εργασία, την οικονομία των Μέσων, την πολιτική επικοινωνία, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα.

Θα ήθελα το Συνέδριο να μην εξαντληθεί σε μία ημέρα ομιλιών. Να δημιουργήσει έναν σταθερό χώρο ανταλλαγής γνώσης και εμπειρίας, να αναδείξει καλές πρακτικές και να συνδέσει ανθρώπους που σήμερα κινούνται σε παράλληλους κόσμους. Άλλωστε θα είναι ένα ετήσιος θεσμός. Ωστόσο, είναι νωρίς να μιλήσουμε για τη δημιουργία ενός νέου φορέα, με την έννοια που του δίνετε. Θα έλεγα, όμως, ότι η Alpha Forum στήνει ήδη μια πλατφόρμα γνώσης, διαλόγου και στρατηγικής επιρροής, που συνδέει επιχειρήσεις, θεσμούς, αγορές και κοινωνία γύρω από τις μεγάλες προκλήσεις και τις ευκαιρίες που διαμορφώνουν το μέλλον. Εάν από αυτή τη διαδικασία προκύψει μια πιο μόνιμη δομή συνεργασιών, θα είναι μια απολύτως φυσική εξέλιξη. 

Βιογραφικό
O Θοδωρής A. Καλούδης γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε Νοµικά στο Πανεπιστήµιο Αθηνών. Είναι δηµοσιογράφος, µέλος της Ε.Σ.Η.Ε.Α. Tο 1971, ως φοιτητής, εξέδωσε, µαζί µε συναδέλφους του, τη φοιτητική εφηµερίδα Πρωτοπορία, την οποία έκλεισε βίαια η χούντα. Ξεκίνησε την επαγγελµατική σταδιοδροµία του το 1975, ως ρεπόρτερ στην Αυγή και αργότερα ως ανταποκριτής της Ελευθεροτυπίας στις Βρυξέλλες, όπου κάλυψε τις διαπραγµατεύσεις ένταξης της χώρας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες. Την περίοδο αυτή εξέδωσε µε τον Γ.Ι. Χαραλαµπόπουλο το Λεξικό της ΕΟΚ (εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη). Στη συνέχεια εργάστηκε ως διευθυντής στο Έψιλον (περιοδικό της Ελευθεροτυπίας), αρχισυντάκτης στην ΕΡΤ και στο Βήµα, υπήρξε ιδρυτικός διευθυντής στην οικονοµική εφηµερίδα Κέρδος, διευθυντής στο περιοδικό Ένα, διευθυντής στην εφηµερίδα 24 Ώρες και στην εφηµερίδα Έθνος, εκδότης της οικονοµικής εφηµερίδας Ηµερησία και διευθυντής στην ελληνική έκδοση του Newsweek (Tempo). Πρόσφατα, κυκλοφόρησε, από τις εκδόσεις Παπαζήση, το βιβλίο του, 50 Χρόνια Ρεπορτάζ στην Ιστορία -Η Ελλάδα και ο Κόσμος στη Μεταπολίτευση (1974-2025), που αποτελεί ένα πολιτικό και ιστορικό χρονικό της σύγχρονης Ελλάδας. Όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο, «γραμμένο με τη νηφαλιότητα, την απόσταση και την ευθύνη που μόνο ο χρόνος και η εμπειρία επιτρέπουν, με καθαρή ματιά και χωρίς αναδρομικές βεβαιότητες, ακολουθεί την πορεία της χώρας από τη Μεταπολίτευση έως σήμερα, φωτίζοντας τις επιλογές, τα όρια και τις αντιφάσεις που διαμόρφωσαν την εξουσία, την οικονομία, τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, τους θεσμούς, την κοινωνία και τον δημόσιο λόγο».