Ο τουρισμός είναι η σημαντικότερη – και ίσως η μοναδική πραγματικά βαριά βιομηχανία της χώρας μας. Ιδιαίτερα μετά το τέλος της περιόδου της πανδημίας, ο αριθμός των επισκεπτών που επιλέγουν την Ελλάδα όχι μόνο το καλοκαίρι αλλά καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου εκτοξεύθηκε, προς όφελος της οικονομίας και των ανθρώπων που δραστηριοποιούνται στον κλάδο.
Τα πλεονεκτήματα αυτής της ανάπτυξης είναι προφανή και δεν χρειάζεται να αναλυθούν εδώ. Εξίσου σημαντικές, όμως, είναι και οι επιπτώσεις που συνοδεύουν το φαινόμενο του υπερτουρισμού. Η επιβάρυνση του περιβάλλοντος, η πίεση στις υποδομές και η σταδιακή αλλοίωση του χαρακτήρα πόλεων και νησιών αποτελούν ζητήματα που δεν μπορούν να αγνοηθούν.
Η Αθήνα, για παράδειγμα, έχει πλέον καθιερωθεί ως προορισμός για όλες τις εποχές του χρόνου και όχι απλώς ως μια σύντομη στάση πριν από την αναχώρηση για κάποιο νησί. Η εξέλιξη αυτή έχει αναβαθμίσει τη θέση της στον παγκόσμιο τουριστικό χάρτη και έχει προσφέρει σημαντικά οφέλη στην οικονομία της πόλης.
Ταυτόχρονα, όμως, περπατώντας στο κέντρο ή σε δημοφιλείς γειτονιές της, συχνά δημιουργείται η αίσθηση ότι η πόλη ανήκει ολοένα και περισσότερο στους επισκέπτες παρά στους κατοίκους της. Εμπορικά καταστήματα που για χρόνια εξυπηρετούσαν τις ανάγκες των Αθηναίων κατεβάζουν ρολά και δίνουν τη θέση τους σε διαμερίσματα βραχυχρόνιας μίσθωσης, καφετέριες, χώρους εστίασης, πλυντήρια ρούχων και άλλες επιχειρήσεις που απευθύνονται σχεδόν αποκλειστικά στους τουρίστες.
Παράλληλα, παραδοσιακά καφενεία και οικογενειακές ταβέρνες, στέκια που συνδέθηκαν με τις αναμνήσεις και την καθημερινότητα ολόκληρων γενεών, κλείνουν ή αλλάζουν χρήση. Στη θέση τους εμφανίζονται συχνά πιο σύγχρονες και εμπορικά αποδοτικές επιχειρήσεις, αντανακλώντας τις νέες οικονομικές πραγματικότητες αλλά και τη μεταβαλλόμενη φυσιογνωμία της πόλης. Έτσι, κομμάτια της τοπικής ταυτότητας χάνονται σταδιακά, ενώ ο θόρυβος και ο συνωστισμός έχουν πλέον ενσωματωθεί στην καθημερινή εικόνα της πόλης.
Παρόμοια εικόνα συναντάμε και στα νησιά. Οι περιπτώσεις της Μυκόνου και της Σαντορίνης έχουν αναλυθεί εκτενώς και ίσως δεν χρειάζεται να προστεθεί κάτι ακόμη. Παρ’ όλα αυτά, πολλά άλλα νησιά εξακολουθούν να τις ζηλεύουν και να ονειρεύονται κρουαζερόπλοια και αδιάκοπη ροή επισκεπτών. Συχνά, όμως, παραβλέπεται το γεγονός ότι αυτές οι πλωτές πολιτείες χιλιάδων επιβατών, δεν προσφέρουν πάντοτε τα οικονομικά οφέλη που φανταζόμαστε. Οι περισσότεροι επιβάτες παραμένουν λίγες μόνο ώρες στον προορισμό, ξοδεύουν ελάχιστα και συχνά αναζητούν απλώς ένα σημείο ξεκούρασης πριν επιστρέψουν στο πλοίο.
Την ίδια στιγμή, ολοένα και περισσότερα νησιά προστίθενται στον κατάλογο των δημοφιλών προορισμών, με τον κίνδυνο να αλλοιωθεί σταδιακά ο χαρακτήρας τους. Σπίτια, μικρά ή μεγάλα, με ή χωρίς πισίνες, ξεπετάγονται συνεχώς ακόμη και σε σημεία όπου μέχρι πριν από λίγα χρόνια κανείς δεν θα φανταζόταν ότι θα χτιζόταν το οτιδήποτε. Και όσο οι οικοδομικές άδειες εξακολουθούν να εκδίδονται με αμείωτους ρυθμούς, η εύλογη απορία είναι αν η ανάπτυξη σχεδιάζεται με γνώμονα τις πραγματικές αντοχές κάθε νησιού. Τα μαύρα βανάκια που μεταφέρουν επισκέπτες από και προς ξενοδοχεία και βίλες πληθαίνουν, συμβάλλοντας στην κυκλοφοριακή συμφόρηση που μέχρι πρόσφατα θα φάνταζε αδιανόητη για έναν νησιωτικό προορισμό. Η κίνηση και η δυσκολία στάθμευσης, άλλοτε προνόμιο των μεγάλων πόλεων, αποτελούν πλέον καθημερινότητα και για πολλά νησιά.
Αλλαγές παρατηρούνται και στη γαστρονομία. Η τοπική κουζίνα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ελληνικής ταυτότητας, ωστόσο σε αρκετές περιπτώσεις υποχωρεί μπροστά στις διεθνείς τάσεις και στις απαιτήσεις της μόδας. Στα σούσι και τα σεβίτσε, που έχουν πλέον εγκατασταθεί για τα καλά στους καταλόγους των εστιατορίων μας, προστίθενται «πειραγμένοι» μουσακάδες, «αποδομημένες» τυρόπιτες, «αναποδογυρισμένες» σπανακόπιτες και κάθε λογής δημιουργικές εκδοχές κλασικών συνταγών, την ώρα που οι αυθεντικές γεύσεις γίνονται ολοένα και περισσότερο είδος προς εξαφάνιση και οι τιμές ακολουθούν ανοδική πορεία.
Έτοιμη η Τράπεζα για πανηγύρι στη Σίφνο
Η Ελλάδα είναι πράγματι ένας ευλογημένος τόπος. Διαθέτει ένα μοναδικό σύνολο φυσικών και πολιτιστικών πλεονεκτημάτων: Tοπία εξαιρετικής ομορφιάς, αρχαιολογικούς χώρους παγκόσμιας σημασίας, παραδοσιακούς οικισμούς, έθιμα, μνημεία, φιλοξενία, ωραίο καιρό και έναν τρόπο ζωής που εξακολουθεί να γοητεύει εκατομμύρια ανθρώπους. Αυτά ακριβώς είναι που την καθιέρωσαν ως κορυφαίο τουριστικό προορισμό.
Όμως η έκταση αυτού του τόπου είναι συγκεκριμένη, όπως συγκεκριμένες είναι και οι αντοχές των υποδομών του. Γι’ αυτό και η προστασία της αυθεντικότητας της χώρας μας δεν αποτελεί πολυτέλεια αλλά υποχρέωση. Η επιτυχία του ελληνικού τουρισμού δεν μπορεί να μετριέται αποκλειστικά από τον αριθμό των αφίξεων ή τα ποσοστά αύξησής τους σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.
Το πραγματικό στοίχημα είναι να διατηρήσουμε εκείνα τα χαρακτηριστικά που έκαναν την Ελλάδα ξεχωριστή εξαρχής. Γιατί ένας τόπος που παύει να είναι αυθεντικός για τους κατοίκους του, αργά ή γρήγορα παύει να είναι αυθεντικός και για τους επισκέπτες του.
