Στη διαφήμιση αυτοδεσμευόμαστε με τον Ελληνικό Κώδικα Διαφήμισης. Το άρθρο 5 του κώδικα λέει ότι οι διαφημίσεις δεν πρέπει να περιέχουν δηλώσεις ή οπτικές παραστάσεις, που είτε άμεσα είτε έμμεσα, με υπονοούμενα, με παραλείψεις, με διφορούμενα ή με υπερβολικούς ισχυρισμούς, μπορούν να παραπλανήσουν τον καταναλωτή.
Πόσο διαφορετικός θα ήταν ο κόσμος αν ο ίδιος κανόνας ίσχυε και για τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδουμε την οικογενειακή, κοινωνική και εθνική μας μνήμη;
Διάβασα με ενδιαφέρον το βιβλίο της Σουζάνας Παπαφάγου «Αυτό σταματάει εδώ» γύρω από το διαγενεακό αποτύπωμα που αφήνουν οι εμπειρίες μας. Ένα θέμα που τα τελευταία χρόνια φωτίζεται όλο και περισσότερο: Πώς δηλαδή οι φόβοι, οι απώλειες, οι ενοχές, οι σιωπές και τα ανεπεξέργαστα γεγονότα μιας γενιάς συνεχίζουν να επηρεάζουν τις επόμενες.
Υπάρχουν εποχές που μια κοινωνία ή μια οικογένεια προχωρά μπροστά.
Και υπάρχουν εποχές που απλώς κουβαλά τις εκκρεμότητές της από γενιά σε γενιά, σαν οικογενειακό μυστικό που κανείς δεν τολμά να ονομάσει.
Υπάρχουν ιστορίες που δεν λέγονται. Πρόσωπα που δεν αναφέρονται. Λάθη που θάβονται. Σιωπές και παραλείψεις. Και κάπως έτσι οι επόμενες γενιές κληρονομούν συναισθήματα χωρίς να γνωρίζουν πάντα την προέλευσή τους.
Κάθε κοινωνία επιλέγει ποιες ιστορίες θα θυμάται και ποιες θα ξεχνά. Ποιους θα τιμά και ποιους θα αποσιωπά. Ποια γεγονότα θα παρουσιάζει ολόκληρα και ποια μέσα από βολικά φίλτρα.
Κι όμως, η ιστορία δεν θεραπεύεται με τη λήθη. Θεραπεύεται με τη γνώση.
Έχουν αξία οι σοβαρές προσπάθειες ιστορικής τεκμηρίωσης. Τα ντοκιμαντέρ του Αλέξη Παπαχελά για τη μεταπολιτευτική Ελλάδα και τη 17 Νοέμβρη, το «Χιλιοστό» του ΣΚΑΪ, προσφέρουν κάτι που σπανίζει, πολλαπλές οπτικές, διαφορετικές μαρτυρίες, χώρο για σκέψη.
Δεν έρχονται να μας πουν τι να πιστέψουμε.
Έρχονται να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε.
Να δούμε την ιστορία μας πιο σφαιρικά. Όχι για να συμφωνήσουμε όλοι. Αλλά για να κατανοήσουμε περισσότερο. Να έχουμε ένα πλαίσιο.
Ίσως γι’ αυτό οι πιο γενναίες κουβέντες σήμερα δεν είναι οι καταγγελίες. Οι αφορισμοί και τα hashtags.
Είναι οι συζητήσεις που αντέχουν την αμφιβολία.
Οι γονείς που λένε «έκανα λάθος». Οι κοινωνίες που λένε «δεν ξέραμε όλη την αλήθεια».
Οι άνθρωποι που λένε «άκουσα και την άλλη πλευρά».
Αυτό αξίζει να παραδώσουμε στους επόμενους.
Όχι μια τέλεια εικόνα του παρελθόντος.
Αλλά την ειλικρινή προσπάθεια να το κοιτάξουμε κατάματα. Χωρίς υπονοούμενα.
Χωρίς βολικές παραλείψεις.
Γιατί οι μισές αλήθειες, είτε στη διαφήμιση είτε στην ιστορία, είναι συχνά η πιο ύπουλη μορφή παραπλάνησης.
Και αν θέλουμε πιο ελεύθερους ανθρώπους στο μέλλον, ίσως η μεγαλύτερη κληρονομιά που μπορούμε να αφήσουμε είναι η γενναιότητα να αναζητούμε την αλήθεια.
Και να παραδεχόμαστε αμφιβολίες και λάθη μας.
Θέλει αρετή και τόλμη έλεγε ο ποιητής….
