Μα πού πήγαν όλα τα Βιβλία;

Ήρθε στον ύπνο μου σαν άλλοτε, με αυτό το γνωστό, λίγο περιπαιχτικό αλλά και χαϊδευτικό βλέμμα όταν το έριχνε πάνω μου.
Τι είναι αυτό; με ρώτησε, δείχνοντας μου ένα μικρό βιβλιαράκι που κρατούσε.
Αυτό το αντικείμενο που κρατάς στο χέρι, σαν τούβλο με δυο καπάκια κι ανάμεσα του φύλλα με λέξεις, ΔΕΝ είναι ένα βιβλίο, ανέκραξα σαν μικρός (κι ασεβής) Μαγκρίτ.
Α, ναι, έ; Και τι είναι λοιπόν;

Είναι η μυστική σπηλιά μου. Καταφύγιο, αραξοβόλι, λιμάνι μου. Είναι παράθυρο δραπέτευσης στον κόσμο που με μαγεύει να γνωρίσω. Είναι η απάντηση στο αιώνιο, καυτό μου ερώτημα. Είναι η ερώτηση που μου δίνει χιλιάδες απαντήσεις, όλες διαφορετικές μα όλες σωστές. Είναι ο πιστός φίλος που δεν θα με κρεμάσει ποτέ, που θα με περιμένει υπομονετικά να ξανα-ανταμώσουμε, δεκαετίες ολόκληρες μετά. Είναι η σκληρή, απαστράπτουσα αλήθεια που μου τρίβει συχνά-πυκνά η ζωή στα μούτρα. Και το νανουριστικό ψέμα, που λαχταρούσα να ακούσω πριν κοιμηθώ. Είναι η βόμβα μου Μολότοφ που μου πετάω για να ξεσηκωθώ όταν έχω πέσει κάτω. Είναι οι ήρωες μου, τα πρότυπα μου. Είναι τα βιβλία της ζωής μου. Όχι, λάθος, είναι η ζωή μου όλη, γραμμένη από κάποιους που βεβαίως δεν γνωριζόμαστε προσωπικά αλλά με ξέρουν καλύτερα κι από τη μάνα μου.
Και πού τα έμαθες εσύ όλα αυτά;
Εσύ μου τα έμαθες, το ξέρεις καλά.
Δεν ήσουν και δύσκολη, μουρμούρισε ενώ άρχισε να σβήνει καθώς ξύπναγα πριν προλάβω να απαντήσω (έτσι κι αλλιώς πάντα ήθελε να έχει την τελευταία λέξη…)

Γεννιέσαι άραγε με (και για) την αγάπη για τα βιβλία ή ανατρέφεσαι να τα αγαπάς, ιδού η απορία.
Άσχετο ερώτημα για τους ορθολογιστές – τι σημασία έχει, το αποτέλεσμα μετράει κλπ. κλπ.
Αλλά έλα που όλο και περισσότερο μου ροκανίζει το μυαλό το ερώτημα, σήμερα, στην εποχή της Γενιάς της Οθόνης.
Που αν με ρωτήσεις για τημία και κυρίαρχη διαφορά μας με τη γενιά Ζ, αυτή μου έρχεται στο μυαλό: Η σχέση μας με το βιβλίο.

Εμείς, μεγαλώσαμε με βιβλία. Με ιστορίες που απλώνονταν αργά, με ήρωες που έμεναν μέσα μας για χρόνια, με φράσεις που, χωρίς να το καταλάβουμε, έγιναν κομμάτι του τρόπου που σκεφτόμαστε και νιώθουμε. Η λογοτεχνία, ειδικά η κλασική, δεν μας ψυχαγωγούσε απλώς. Μας διαμόρφωνε. Σήμερα, σε έναν κόσμο που κινείται πιο γρήγορα από ποτέ, η σχέση αυτή αλλάζει. Οι νεότεροι διαβάζουν αλλιώς. Ή λιγότερο. Ή και καθόλου. Και μοιάζει να χάνεται η επαφή με εκείνα τα “θεμέλια-βιβλία” που δεν ήταν απλώς ωραίες ιστορίες, αλλά ένας τρόπος να μάθεις τον κόσμο, να τον αντέξεις, να τον ερμηνεύσεις.

Εμείς, επίμονοι αναγνώστες, που εθιστήκαμε εξ απαλών ονύχων στο αλκοολίκι του βιβλίου.
Δεν ανησύχησε ποτέ κανείς για εκείνον τον εθισμό. Κανείς δεν είχε πάθει τίποτα από το πολύ διάβασμα.
Αυτοί όμως; Ο εθισμός της οθόνης, είναι άλλη ιστορία. Συνταρακτικά ανησυχητική. Θύματα και ζημίες καταγράφονται καθημερινά σε συγκλονιστικές, σχεδόν τρομακτικές στατιστικές.

Πώς έφτασε το διάβασμα να γίνει -και να λέγεται- σκρολάρισμα;
Πώς φτάσαμε να πρέπει το «διάβασμα» (οθόνης) να χρειάζεται επιτήρηση, να έχει κόφτες, απαγορεύσεις και συνέπειες τιμωρητικές για τους παραβάτες;

Κοιτάζω τα ράφια της βιβλιοθήκης μας να λυγίζουν και να ξεχειλίζουν από τα βιβλία, και θλίβομαι γιατί πρέπει να παραδεχτώ ότι στα μάτια των Z-enners (και όχι μόνο!) φαντάζουν μουσειακό είδος. Από αυτά μάλιστα που οι λογής δημόσιες βιβλιοθήκες δεν θέλουν, ούτε μπορούν να φιλοξενήσουν και που η ανακύκλωση είναι νομοτελειακά ο τελικός προορισμός τους.

Μα πού θα πάνε όλα αυτά τα βιβλία; Πού πάει ο νοητός θησαυρός που κλείνουν τα εξώφυλλά τους; Θα σβήσει μαζί μας, όταν χαθούμε κι εμείς;
Θεωρητική και λίγο ομφαλοσκοπική η ερώτηση, οπότε πάμε αλλιώς:
Ας κάνουμε αυτό που, εμείς που μεγαλώνουμε αλλιώς, ξέρουμε πολύ καλά.
Ας κοιτάξουμε εδώ και τώρα – και μπροστά.
Εδώ και τώρα: Ναι, ας αποδεχθούμε τους νέους τρόπους “ανάγνωσης” στην εποχή της οθόνης.
Μπροστά: Ας τους αγκαλιάσουμε κι ας δούμε πώς μπορούμε, με μικρά βήματα, να ξανα-φέρουμε το «βιβλίο» – και το ψηφιακό και το ακουστικό και το χάρτινο, (ναι!) στη ζωή των νεότερων. Και τον τρόπο ανάγνωσης που συνεπάγεται: Με τον χρόνο της. Με την απαιτούμενη συγκέντρωση.
Για την απόλαυση της. Για την ανακάλυψη του κόσμου της νυν και αεί λογο-τεχνίας.

Κι ίσως τότε το ερώτημα αυτού του τίτλου δεν θα χρειάζεται απάντηση.

Γιατί τα βιβλία, τελικά, δεν θα πάνε πουθενά. Ποτέ. Για τον απλούστατο λόγο ότι κουβαλάνε τη ζωή μας. Όχι μόνο τη δική μας, αλλά των γενεών όλων.

Απολαύστε αφηγήσεις κι αληθινές ιστορίες:

Συνέντευξη: Άννα Πατάκη: Στην Ελλάδα έχουμε πολύ φιλότιμη εκδοτική παραγωγή