Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια εντυπωσιακή ενίσχυση της πίεσης για «τέλεια» εμφάνιση και στη χώρα μας, με τη συζήτηση γύρω από την ομορφιά να γίνεται πιο έντονη από ποτέ. Αν και το φαινόμενο αφορά πολλές κοινωνίες παγκοσμίως, η Ελλάδα βρίσκεται πλέον ανάμεσα στις πρώτες χώρες σε αριθμό αισθητικών παρεμβάσεων — στη δέκατη θέση διεθνώς — με τις θεραπείες όπως το Botox να σημειώνουν ιστορικά υψηλές επιδόσεις την περασμένη χρονιά και μια εντυπωσιακή αύξηση που υπερβαίνει το 50% σε σχέση με την προ του 2024 περίοδο. Τα δεδομένα αυτά βασίζονται σε έρευνα της Διεθνούς Εταιρείας Αισθητικής Πλαστικής Χειρουργικής (ISAPS), η οποία συγκέντρωσε στοιχεία από 32 χώρες.

Στο ελληνικό σκηνικό, δύο κατηγορίες πολιτών φαίνεται να συμβάλλουν ιδιαίτερα σε αυτή την άνοδο: Οι άνδρες, που μέχρι πρόσφατα δεν επεδίωκαν τόσο συστηματικά αισθητικές παρεμβάσεις, και —ακόμη περισσότερο— οι έφηβοι, οι οποίοι καταφεύγουν ολοένα συχνότερα σε τέτοιες πρακτικές στην προσπάθειά τους να «βελτιώσουν» ή να «διορθώσουν» αυτό που οι ίδιοι αντιλαμβάνονται ως ατέλεια.

Παραδοσιακά, ο κόσμος έκανε Botox και γενικότερα επεμβάσεις πλαστικής χειρουργικής για να σβήσει τις γραμμές του χρόνου από το πρόσωπο.

Σήμερα, όμως, το ερώτημα αλλάζει: Τι σημαίνει όταν ολοένα και νεότεροι άνθρωποι νιώθουν την ανάγκη να παγώσουν τα σημάδια του χρόνου πριν καν εμφανιστούν; Και τι μας αποκαλύπτει αυτό για τις κοινωνικές πιέσεις που βιώνουμε;

Για όλα αυτά, ζητήσαμε απαντήσεις από τον διακεκριμένο Καθηγητή Ψυχιατρικής και Ψυχοθεραπείας, Αντώνη Ντακανάλη, ο οποίος μιλά αποκλειστικά στο Just a Number.

1. Πώς επηρεάζει η έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και ιδιαίτερα το περιεχόμενο από influencers και θέματα ομορφιάς, την εικόνα του σώματος και την αυτοεκτίμηση των εφήβων;

Οι έφηβοι σήμερα δεν κοιτάζονται απλώς στον καθρέφτη, ζουν μέσα σε έναν καθρέφτη που άλλοι χειρίζονται. Σε ένα καθρέφτη που δεν αντανακλά την εικόνα τους — την κατασκευάζει.

Τα social media έχουν μετατραπεί στο νέο εργαστήριο όπου η αυτοεικόνα μοντάρεται, φιλτράρεται και τελικά παραμορφώνεται. Στον κόσμο αυτό, η εικόνα δεν είναι πια μέσο έκφρασης· είναι νόμισμα αξίας. Και για μια προσωπικότητα που ακόμη χτίζεται, η πίεση αυτή δεν είναι απλώς επιβαρυντική — είναι εκρηκτική. Για τα παιδιά που ακόμη ψάχνουν ποιοι είναι, η σύγκρουση ανάμεσα στο «φαίνομαι» και στο «είμαι» καίει σαν βραστό λάδι, δημιουργώντας ένταση που δεν σβήνει εύκολα και αφήνει σημάδια στον τρόπο που βιώνουν τον εαυτό τους.

Οι influencers δεν είναι απλώς σημεία αναφοράς ή πρόσωπα που θαυμάζουν οι έφηβοι· λειτουργούν σαν πολλαπλασιαστές ιδανικών και αρχιτέκτονες φαντασιακών σωμάτων. Ένα φίλτρο που μικραίνει τη μύτη, ένα app που «τελειοποιεί» το δέρμα, ένα βίντεο 8 δευτερολέπτων που υπόσχεται «μεταμόρφωση». Παράλληλα, πολλοί πλαστικοί χειρουργοί και αισθητικοί χρησιμοποιούν τα ίδια μέσα για να διαφημίσουν «γρήγορα» αποτελέσματα, προσφορές και ανώδυνες μεταμορφωτικές διαδικασίες μέσα σε λίγα λεπτά. Το αποτέλεσμα; Ένα τοπίο όπου το φυσικό πρόσωπο μοιάζει πρόχειρο προσχέδιο και η κάθε ατέλεια θεωρείται «βλάβη» που πρέπει να διορθωθεί άμεσα.

Το επικίνδυνο είναι ότι οι έφηβοι συγκρίνουν τον εαυτό τους όχι με άλλους ανθρώπους, αλλά με ψηφιακές χίμαιρες. Εικόνες υπερ-φιλτραρισμένες που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού πέρα από την οθόνη. Εικόνες όχι απλά υπερβολικές αλλά μη πραγματικές. Και όταν η σύγκριση γίνεται καθημερινή, η αυτοεκτίμηση, ξεφλουδίζει σαν πορτοκάλι, διαβρώνεται μέρα με τη μέρα.

Τι βλέπουμε κλινικά; Παιδιά που νιώθουν ανεπαρκή, όχι επειδή κάτι δεν τους αρέσει πραγματικά πάνω τους, αλλά επειδή νιώθουν ότι «υστερούν» απέναντι σε ένα πρότυπο που δεν υπάρχει. Επειδή η εικόνα τους δεν ταιριάζει με τα before/after που βλέπουν καθημερινά στο feed.

Η ανασφάλεια δεν γεννιέται μέσα τους — εισάγεται. Και τότε γεννιέται μια νέα μορφή κοινωνικού άγχους: όχι πια το κλασικό «θα με αποδεχτούν;», αλλά «θα μοιάζω αρκετά με αυτό που πρέπει να είμαι;»

Αυτό είναι το σημείο όπου η επιθυμία για «βελτίωση» μετατρέπεται σε καταδίωξη της τελειότητας. Έτσι βλέπουμε όλο και συχνότερα εφήβους να αναζητούν αισθητικές παρεμβάσεις όχι επειδή έχουν μια πραγματική ανάγκη ή ώριμη επιθυμία, αλλά για να μη μείνουν εκτός παιχνιδιού. Η αισθητική επέμβαση λειτουργεί σαν εισιτήριο κοινωνικής συμμετοχής.

Και εδώ βρίσκεται ο μεγάλος κίνδυνος: Η αυτοεικόνα χειρουργείται πριν καν ωριμάσει.

Δεν μιλάμε για ματαιοδοξία· μιλάμε για ψυχικό βάρος, για έναν μεγεθυντικό φακό ανασφάλειας που κρατιέται συνεχώς πάνω από τα παιδιά. Σε έναν κόσμο όπου τα φίλτρα διορθώνουν τα πάντα, η φυσικότητα μοιάζει σχεδόν «ξεπερασμένη».

Γι’ αυτό συχνά λέω: «Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα παιδιά κοιτούν τις οθόνες. Είναι ότι οι οθόνες κοιτούν τα παιδιά — και τους ψιθυρίζουν πώς πρέπει να είναι.»

Άρα, η επίδραση των social media δεν είναι απλώς αισθητική. Είναι βαθιά ψυχική. Είναι θέμα ταυτότητας. Και η πρόκληση της εποχής μας δεν είναι να απορρίψουμε την τεχνολογία ή την αισθητική· είναι να διδάξουμε στους νέους ότι η αξία τους δεν είναι project βελτίωσης ούτε avatar προς επεξεργασία. Είναι μια ταυτότητα που πρέπει να χτιστεί — εκτός φίλτρων, εκτός τάσεων, εκτός συγκρίσεων.»

2. Υπάρχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας ή ευπάθειες που καθιστούν τους εφήβους πιο πιθανό να αναζητήσουν αισθητικές επεμβάσεις;

Ναι, υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά που λειτουργούν σαν “ανοικτές πόρτες” — κάνουν τον έφηβο πιο ευάλωτο στο να δει την αισθητική επέμβαση ως λύση σε κάτι που, στην πραγματικότητα, είναι εσωτερικό κενό και όχι εξωτερικό ελάττωμα.

Πρώτα απ’ όλα, μιλάμε για παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση, εκείνα που νιώθουν ότι η αξία τους εξαρτάται από το αν θα χωρέσουν σε ένα αισθητικό καλούπι. Για αυτά τα παιδιά, μια μικρή ατέλεια μπορεί να φαντάζει σαν “σφάλμα λογισμικού” που πρέπει να διορθωθεί άμεσα.

Στη συνέχεια, είναι οι έφηβοι με έντονη ανάγκη για επιβεβαίωση. Παιδιά που έχουν μάθει —ή έχουν πειστεί— ότι η αγάπη και η αποδοχή έρχονται με όρους: «Μόνο αν είσαι όμορφος», «μόνο αν αρέσεις». Αυτή η εσωτερικευμένη φωνή, όσο άδικη κι αν είναι, γίνεται ισχυρή κινητήριος δύναμη.

Ευάλωτοι είναι επίσης οι έφηβοι με χαρακτηριστικά τελειομανίας. Αυτοί που δεν επιτρέπουν στον εαυτό τους ούτε την παραμικρή απόκλιση από το “ιδανικό”, όχι μόνο στην εμφάνιση αλλά σε όλα — σχολείο, σχέσεις, δραστηριότητες. Για αυτούς, το σώμα γίνεται ένα ακόμη project που πρέπει να φτάσει στη μέγιστη απόδοση.

Και, βεβαίως, υπάρχει και η ομάδα που μας ανησυχεί περισσότερο: Οι έφηβοι με τάσεις σωματικής δυσμορφικής διαταραχής (body dysmorphic disorder, BDD) — μια ψυχική κατάσταση που δεν θεραπεύεται με νυστέρι αλλά με κατανόηση, ψυχοθεραπεία και αποδοχή. Παιδιά που «βλέπουν» ελαττώματα που δεν υπάρχουν ή οι άλλοι δεν παρατηρούν καν. Εκεί, η σχέση με το σώμα ή το πρόσωπο δεν είναι απλώς τεταμένη· είναι διαστρεβλωμένη, αρρωστημένη. Και καμία αισθητική παρέμβαση δεν μπορεί να τους ανακουφίσει — γιατί το πρόβλημα δεν είναι στο δέρμα, αλλά στον καθρέφτη του μυαλού.

Υπάρχει όμως και μια λιγότερο συζητημένη ευαλωτότητα: Οι έφηβοι που μεγαλώνουν σε περιβάλλον όπου η εμφάνιση έχει υπερτονιστεί. Όταν στο σπίτι συζητιέται συνεχώς “ποιος ομόρφυνε”, “ποιος πάχυνε”, “ποιος πρέπει να κάνει κάτι για τον εαυτό του”, τότε το παιδί μαθαίνει να αντιμετωπίζει το σώμα του σαν έργο προς διόρθωση — όχι σαν σπίτι προς κατοίκηση.

Τελικά, οι πιο ευάλωτοι έφηβοι είναι εκείνοι που έχουν μάθει να αμφισβητούν τον εαυτό τους

περισσότερο απ’ όσο τον ακούν. Και εκεί έρχεται η δική μας δουλειά: Να τους υπενθυμίσουμε ότι η ταυτότητά τους δεν χτίζεται με ράμματα και fillers, αλλά με εμπειρίες, σχέσεις και μια αργή, γεμάτη αγάπη συμφιλίωση με τον εαυτό τους. Γιατί στο τέλος της ημέρας, το πιο «διορθωμένο» πρόσωπο είναι εκείνο που μπορεί να κοιτάζει τον καθρέφτη χωρίς φόβο.»

3. Με ποιον τρόπο η πρώιμη έκθεση σε μακιγιάζ και τάσεις ομορφιάς, ειδικά μέσω παιδικών influencers, μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού;

Η πρώιμη έκθεση σε μακιγιάζ και τάσεις ομορφιάς —ιδίως όταν προέρχεται από παιδικούς influencers— λειτουργεί σαν ένα είδος “πρόωρης ενηλικίωσης” της εικόνας. Σαν να τραβάμε το παιδί από το παιχνίδι του και να το βάζουμε μπροστά σε έναν προβολέα, ζητώντας του να παίξει ρόλο πριν καν μάθει ποιο είναι.

Το μακιγιάζ, όταν μπαίνει πολύ νωρίς, δεν είναι απλώς χρώματα στο πρόσωπο· γίνεται ένα πρωτόκολλο εμφάνισης, ένα άτυπο μήνυμα: «Για να σε δουν, πρέπει πρώτα να φτιαχτείς». Και αυτό είναι ένα βάρος που καμία παιδική ψυχή δεν είναι έτοιμη να κουβαλήσει.

Οι μικροί influencers μετατρέπουν το παιχνίδι της ομορφιάς σε δουλειά. Ένα παιδί 7–8 ετών που δείχνει πώς να “φωτίσεις τα μάτια σου”, δεν παίζει με μακιγιάζ· εκπαιδεύεται σε έναν τρόπο ύπαρξης όπου η εμφάνιση είναι το επίκεντρο, το «πώς φαίνομαι» προηγείται του «ποιος είμαι». Και όταν η εμφάνιση γίνει κεντρική πολύ νωρίς, κάτι άλλο χάνεται: Η αυθεντική, αβίαστη διαδικασία του «ποιος είμαι όταν δεν με κοιτά κανείς».

Ψυχολογικά, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε τρία βασικά φαινόμενα:

–Πρόωρη αυτοαντικειμενοποίηση: Το παιδί αρχίζει να βλέπει τον εαυτό του σαν «εικόνα προς παρουσίαση». Νιώθει ότι πρέπει να είναι «ωραίο» ακόμη και όταν απλώς παίζει. Είναι σαν να κουβαλάει στο μυαλό του έναν αόρατο φακό που το παρακολουθεί διαρκώς.

-Κατασκευή ταυτότητας πάνω στην εξωτερικότητα: Σε μια ηλικία όπου ο εγκέφαλος και η προσωπικότητα χτίζουν θεμέλια, το παιδί μαθαίνει ότι η αξία του είναι κάτι που «βάφεται», «διορθώνεται», «βελτιώνεται». Η εικόνα γίνεται κέντρο βάρους, ενώ η εσωτερική ανάπτυξη — συναισθηματική, κοινωνική, δημιουργική — μένει στη σκιά.

-Εξοικείωση με την ιδέα της αισθητικής αλλαγής ως «νόρμα»: Όταν ένα παιδί συνηθίζει στο «πρέπει να φτιάξω κάτι πάνω μου για να είμαι εντάξει», η μετάβαση στις αισθητικές παρεμβάσεις στην εφηβεία γίνεται ευκολότερη — σχεδόν αυτόματη. Η ανάγκη για «βελτίωση» κανονικοποιείται πριν καν εμφανιστεί η ανασφάλεια.

Το πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι τα παιδιά που εκτίθενται νωρίς σε beauty trends μαθαίνουν να αξιολογούν τον εαυτό τους εξωτερικά πριν αναπτύξουν εσωτερικά κριτήρια αξίας. Δεν προλαβαίνουν να γνωρίσουν ποιοι είναι χωρίς στολίδια, φίλτρα, φωτισμούς.

Και συχνά λέω σε γονείς: Το παιδί δεν χρειάζεται contouring. Χρειάζεται χώρο να λερωθεί, να παίξει, να δημιουργήσει, να ανακαλύψει.

Η πρώιμη ενασχόληση με την ομορφιά κόβει νήματα από την παιδικότητα. Μικραίνει τον αυθορμητισμό. Επιταχύνει την αυτοσυνειδησία. Και μετατρέπει τη φυσική περιέργεια σε ανάγκη για εντύπωση.

Στο τέλος, δεν μιλάμε για μακιγιάζ. Μιλάμε για παιδιά που μαθαίνουν να φορούν ρόλους πριν φορέσουν τα δικά τους χαρακτηριστικά. Και αυτό, αν δεν υπάρξει καθοδήγηση, μπορεί να γίνει ρωγμή στην ψυχολογική τους ανάπτυξη.

4. Μπορούν οι αισθητικές επεμβάσεις σε εφήβους να θεωρηθούν ποτέ επωφελείς για την ψυχική υγεία, ή κυρίως ενέχουν κινδύνους;

Η αλήθεια είναι πως οι αισθητικές επεμβάσεις στους εφήβους δεν είναι ούτε «απόλυτο κακό», ούτε «μαγική λύση». Είναι ένα αιχμηρό εργαλείο, που μπορεί —σε ορισμένες, πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις— να ανακουφίσει ένα παιδί, αλλά πολύ συχνότερα κρύβει κινδύνους που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά.

Πρώτα το σημαντικό: Υπάρχουν πράγματι έφηβοι που ωφελούνται. Παιδιά που έχουν ένα εμφανές, συγκεκριμένο χαρακτηριστικό το οποίο τους δυσκολεύει κοινωνικά — π.χ. έντονα οδοντικά προβλήματα, αυτιά που εξέχουν, σοβαρές ουλές από εγκαύματα, ανωμαλίες ή σημάδια από νεοπλασίες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια καλά σχεδιασμένη επέμβαση μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά, μειώνοντας το bullying, την έκθεση, τη ντροπή. Όχι επειδή «διορθώνει» την εμφάνιση, αλλά επειδή σπάει έναν φαύλο κύκλο ψυχικού πόνου που συχνά έχει αρχίσει χρόνια πριν.

Αυτές όμως είναι οι εξαιρέσεις. Η πλειοψηφία των αιτημάτων των εφήβων σήμερα δεν προέρχεται από μια πραγματική δυσλειτουργία, αλλά από μια εσωτερική πίεση: να μοιάσουν, να χωρέσουν, να μην υστερούν.

Και εκεί ξεκινούν οι κίνδυνοι.

1. Η ταυτότητα του εφήβου είναι ακόμη «υπό κατασκευή». Όταν παρεμβαίνεις σε ένα σώμα που εξελίσσεται, επεμβαίνεις ταυτόχρονα σε μια ψυχή που διαμορφώνεται. Υπάρχει ο κίνδυνος ο έφηβος να μάθει ότι «η λύση» στα άγχη του βρίσκεται στη χειρουργική αίθουσα, όχι στην εσωτερική επεξεργασία.

2. Ο εγκέφαλος του εφήβου είναι εξαιρετικά επιρρεπής στον εθισμό της επιβεβαίωσης. Αν η πρώτη επέμβαση φέρει προσωρινή ανακούφιση, συχνά ακολουθεί δεύτερη, τρίτη. Το παιδί κυνηγά το επόμενο «βελτιωμένο» version του εαυτού του — έναν αγώνα χωρίς τερματισμό.

3. Υπάρχει ο κίνδυνος να παγιδευτεί ο έφηβος σε μια «τεχνητή» αυτοπεποίθηση. Μια αυτοπεποίθηση κατασκευασμένη, εύθραυστη — που λειτουργεί μόνο όταν η εξωτερική εικόνα παραμένει τέλεια. Κι αυτό τον κάνει ευάλωτο σε κάθε σχόλιο, κάθε selfie, κάθε σύγκριση.

4. Για κάποιους εφήβους, η αισθητική πράξη μπορεί να «σκεπάσει» μια βαθύτερη διαταραχή.

Σε περιπτώσεις σωματικής δυσμορφικής διαταραχής (BDD), η επέμβαση όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά επιδεινώνει το πρόβλημα. Γιατί το ζήτημα δεν είναι το χαρακτηριστικό — είναι ο τρόπος που ο έφηβος το αντιλαμβάνεται. Το νυστέρι εκεί δεν απαλύνει· τραυματίζει περισσότερο.

Γι’ αυτό λέω συχνά πως: Η αισθητική επέμβαση μπορεί μερικές φορές να λύσει ένα πρόβλημα· πολύ συχνότερα όμως δημιουργεί ένα νέο επίπεδο απαιτήσεων από τον ίδιο τον εαυτό.

Το κλειδί δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε τις επεμβάσεις. Είναι να εξασφαλίσουμε ότι όταν γίνονται, γίνονται: Για σωστό λόγο, στη σωστή στιγμή και μετά από ψυχιατρική εκτίμηση – όπως γίνεται σε πολλά σοβαρά κέντρα στο εξωτερικό. Ιδίως, οταν η ανάγκη για «βελτίωση» γεννιέται από εσωτερική δυσαρμονία ή αυτοαπόρριψη, τότε χρειάζεται προσοχή. Εκεί, ο ρόλος της ψυχιατρικής εκτίμησης είναι κρίσιμος — όχι για να αποτρέψει, αλλά για να προστατεύσει. Γιατί το πραγματικό πρόσωπο ή σώμα που κινδυνεύει να αλλοιωθεί δεν είναι αυτό που βλέπουμε στον καθρέφτη, αλλά αυτό που κουβαλάμε μέσα μας.

Στο τέλος, η μεγαλύτερη, η πραγματική «επέμβαση» που χρειάζεται ένας έφηβος δεν είναι στο πρόσωπο ή στο σώμα του. Είναι στον τρόπο που μαθαίνει να βλέπει τον εαυτό του.

5. Πώς συμβάλλουν η πίεση των συνομηλίκων και τα κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς στην επιθυμία για αισθητική χειρουργική μεταξύ των εφήβων;

Η πίεση των συνομηλίκων στην εφηβεία δεν είναι απλώς ισχυρή — είναι κατακλυσμιαία. Ο έφηβος ζει σε μια περίοδο όπου η αποδοχή της ομάδας ισοδυναμεί με επιβίωση. Κι όταν η ομάδα έχει συγκεκριμένο «αισθητικό λεξικό», τότε το παιδί νιώθει πως πρέπει να μάθει αυτή τη γλώσσα, αλλιώς κινδυνεύει να μείνει εκτός.

Τα κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς λειτουργούν σαν κανόνες ενός αόρατου παιχνιδιού: Ποια μύτη θεωρείται όμορφη, ποια χείλη είναι «σωστά», ποιο δέρμα είναι «ιδανικό». Και οι συνομήλικοι —συχνά χωρίς καν να το καταλαβαίνουν— μεταφέρουν αυτούς τους κανόνες στα σχολεία, στα chat, στα πάρτι, στα σχόλια κάτω από μια φωτογραφία.

Η πραγματική «επέμβαση» δεν είναι πάντα στο πρόσωπο ή στο σώμα, αλλά στον τρόπο που μαθαίνουμε να βλέπουμε τον εαυτό μας.»

Αυτό δημιουργεί ένα είδος «αισθητικού ανταγωνισμού», όπου ο έφηβος δεν θέλει απλώς να είναι ωραίος· θέλει να είναι αρκετά ωραίος για να μην γίνει σχόλιο.

Και εδώ είναι το κρίσιμο: Οι έφηβοι φοβούνται λιγότερο την ατέλεια και περισσότερο την έκθεση της ατέλειας.

Γι’ αυτό η πίεση των συνομηλίκων λειτουργεί σαν μεγεθυντικός φακός: Ό,τι τους ενοχλεί λίγο, το κάνει τεράστιο. Ένα απλό σπυράκι γίνεται «πρόβλημα». Ένα χαρακτηριστικό που πριν δεν τους απασχολούσε, γίνεται ξαφνικά το «εμπόδιο» για να νιώσουν ότι ανήκουν.

Και τότε, μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα, η αισθητική παρέμβαση παρουσιάζεται ως γρήγορη έξοδος κινδύνου. Μια υπόσχεση ότι θα εξαφανιστεί το άγχος της σύγκρισης, το βλέμμα των άλλων.

Οι έφηβοι δεν ζητούν την επέμβαση για να αλλάξουν τον εαυτό τους· τη ζητούν για να αλλάξουν τη θέση τους μέσα στην ομάδα.

Υπάρχει όμως και κάτι πιο βαθύ: Τα κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς σήμερα είναι εξαιρετικά ομοιογενή. Όλοι καλούνται να μοιάζουν με την ίδια «εκδοχή» ανθρώπου. Το διαφορετικό δεν γιορτάζεται — διορθώνεται. Και οι έφηβοι μαθαίνουν πως αν απέχουν από το trend της χρονιάς, είναι «εκτός».

Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο: ένα ολόκληρο generation προσπαθεί να γίνει μοναδικό… αντιγράφοντας το ίδιο template.

Και η ψυχή πληρώνει το τίμημα.

Για πολλούς εφήβους, η αισθητική επέμβαση είναι μια προσπάθεια να αποφύγουν τον στιγματισμό, όχι να αναδείξουν τον εαυτό τους. Να κερδίσουν χώρο στη σκηνή της εφηβείας, όπου οι προβολείς είναι δυνατοί και η αυτοεκτίμηση ευαίσθητη σαν δέρμα σε εγκαύματα.

Γι’ αυτό λέω συχνά: Στην εφηβεία, η ομορφιά δεν είναι πάντα επιθυμία — είναι συχνά άμυνα.

Και εκεί είναι που χρειάζεται να εκπαιδευτούμε όλοι: Γονείς, εκπαιδευτικοί, επαγγελματίες υγείας. Γιατί το ζήτημα δεν είναι να εμποδίσουμε τον έφηβο από μια επέμβαση· είναι να τον βοηθήσουμε να καταλάβει από πού προέρχεται αυτή η ανάγκη και ποιο κενό προσπαθεί να γεμίσει.

6. Ποια σημάδια θα πρέπει να παρατηρούν γονείς ή εκπαιδευτικοί, αν ένα παιδί αρχίζει να γίνεται υπερβολικά ανήσυχο για την εμφάνισή του;

Υπάρχουν κάποια σημάδια που δεν κάνουν θόρυβο, αλλά «φωνάζουν». Και όταν ένα παιδί αρχίζει να ανησυχεί υπερβολικά για την εμφάνισή του, το σώμα και η συμπεριφορά του αφήνουν ψυχικά αποτυπώματα στο μονοπάτι — αρκεί να μάθουμε να τα βλέπουμε.

1. Η σχέση με τον καθρέφτη αλλάζει δραματικά

Άλλα παιδιά αποφεύγουν τον καθρέφτη σαν να είναι εχθρός. Άλλα τον κοιτούν υπερβολικά, ψάχνοντας «τι δεν πάει καλά». Όταν ο καθρέφτης δεν είναι πια εργαλείο — αλλά κριτής — κάτι συμβαίνει.

2. Παρατηρείται ένα «αισθητικό τελετουργικό» που μεγαλώνει μέρα με τη μέρα

Ξαφνικά, το παιδί:

• χρειάζεται μία ώρα για να ετοιμαστεί,
• αλλάζει ρούχα ξανά και ξανά,
• ζητά συνεχώς επιβεβαίωση («είναι εντάξει; φαίνομαι χάλια;»),
• κάνει μικρούς «ελέγχους» σε φωτογραφίες, videos, κάθε επιφάνεια που καθρεφτίζει.

Αν αυτά γίνουν κανόνας, όχι εξαίρεση, είναι κόκκινη σημαία.

3. Η αυτοκριτική γίνεται άγρια — δυσανάλογη με την πραγματικότητα

Παιδιά που λένε: «Είμαι χοντρός/ή» ενώ δεν είναι, «Η μύτη μου είναι τεράστια», ενώ δεν είναι «Κανείς δεν με κοιτάει γιατί είμαι άσχημος/η».

Όταν η γλώσσα θυμίζει ενήλικα influencer που μιλάει για «διορθώσεις», κάτι έχει διαβρώσει την εφηβική εικόνα εαυτού.

4. Σύγκριση, σύγκριση, σύγκριση — ο αθόρυβος δολοφόνος της αυτοεκτίμησης

Αν το παιδί συγκρίνει κάθε κομμάτι του σώματός του: Με φίλους, influencers, avatars και φίλτρα, τότε δεν προσπαθεί να γνωρίσει τον εαυτό του, αλλά να τον «ξεπεράσει».

5. Ξαφνικά η σχολική ή κοινωνική ζωή αρχίζει να μικραίνει

Σημάδι-χρυσός. Παιδιά που παλιά: Πήγαιναν σε πάρτι και τώρα δεν θέλουν, έβγαιναν φωτογραφίες και τώρα κρύβονται, είχαν φίλους και τώρα αποσύρονται, συχνά δεν αποφεύγουν τις δραστηριότητες — αποφεύγουν το βλέμμα των άλλων.

6. Η διάθεση πέφτει όταν «κάτι δεν τους πάει καλά στην εμφάνιση»

Ένα σπυράκι γίνεται καταστροφή. Μια κακή selfie γίνεται λόγος για να ακυρωθούν όλα. Αυτό δείχνει πως η εμφάνιση έχει γίνει το «κέντρο βάρους”» της ψυχικής τους ισορροπίας.

7. Χρήση φίλτρων σε βαθμό παραμόρφωσης

Όταν το παιδί δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του χωρίς φίλτρο ή απορρίπτει κάθε φωτογραφία ως «άσχημη», έχουμε μπει στο territory της δυσμορφοφοβικής σκέψης, έστω σε πρώιμο στάδιο.

Τι πρέπει να θυμόμαστε;

Δεν χρειάζεται το παιδί να έχει όλα τα σημάδια. Κάποιες φορές ένα μόνο από αυτά — σε ένταση ή διάρκεια — είναι αρκετό για να καταλάβουμε ότι κάτι μέσα του πιέζεται.

Και τότε η πιο σημαντική κίνηση δεν είναι η συμβουλή· είναι η στάση: Να του δείξουμε ότι δεν είναι μόνο του, ότι δεν είναι project προς διόρθωση, αλλά άνθρωπος προς κατανόηση.

Και κάτι που λέω συχνά στους γονείς: Όταν το παιδί αρχίζει να βλέπει το σώμα του σαν πρόβλημα, η οικογένεια πρέπει να γίνει ο καθρέφτης στον οποίο θα δει ξανά την αξία του.

7. Υπάρχουν στρατηγικές ή παρεμβάσεις που μπορούν να βοηθήσουν τους εφήβους να χτίσουν μια πιο υγιή σχέση με την εικόνα του σώματός τους και να μειώσουν την πίεση για χειρουργικές επεμβάσεις;

Ναι, υπάρχουν στρατηγικές — αλλά δεν πρόκειται για μαγικές λύσεις ούτε για συνταγές ενός βιβλίου. Πρόκειται για συστηματικές παρεμβάσεις που χτίζουν αυτοεκτίμηση, όχι φίλτρα ή νυστέρια.

1. Εκπαίδευση στην κριτική σκέψη απέναντι στα πρότυπα ομορφιάς

Τα social media και οι influencers δεν είναι απλώς διασκέδαση· λειτουργούν σαν εργοστάσια ιδανικών. Μαθαίνοντας τα παιδιά να βλέπουν πίσω από τα φίλτρα, τα before/after, τον επαγγελματικό φωτισμό και το digital retouching, μειώνεται η πίεση να «μοιάσουν». Η συνειδητοποίηση ότι η εικόνα που βλέπουν δεν είναι ρεαλιστική είναι πρώτο βήμα αυτοπροστασίας.

2. Ενίσχυση της αυτοεκτίμησης μέσα από δεξιότητες και σχέσεις

Όταν το παιδί μαθαίνει ότι η αξία του δεν είναι το σώμα του αλλά η συμπεριφορά, η δημιουργικότητα, η επιμονή, η καλοσύνη, η συνεργασία, τότε η εμφάνιση παύει να είναι το κέντρο βάρους.

• Συμμετοχή σε αθλητικές ή καλλιτεχνικές δραστηριότητες
• Προγράμματα κοινωνικών δεξιοτήτων
• Ομαδικές εμπειρίες που δεν επικεντρώνονται στην εικόνα

Όλα αυτά χτίζουν εσωτερικά «οχυρά» που προστατεύουν από την πίεση για αισθητική επέμβαση.

3. Ρόλος γονέων και σχολείου

Η επικοινωνία και η στάση είναι πιο σημαντικά από τις συμβουλές τύπου «μην ασχολείσαι».

• Επικοινωνούμε χωρίς κριτική, ακούμε τους φόβους τους,
• Τονίζουμε τα θετικά στοιχεία που δεν αφορούν την εμφάνιση,
• Μειώνουμε τη σημασία της σύγκρισης με συνομηλίκους ή influencers.

4. Ψυχοεκπαιδευτικά προγράμματα και ψυχοθεραπεία

Σε περιπτώσεις έντονης ανησυχίας ή πρώιμων δυσμορφοφοβικών σκέψεων:

• Γνωσιακή-Συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει το παιδί να αντιληφθεί τα μοτίβα σκέψης που το πιέζουν.
• Ομαδικές συνεδρίες βοηθούν στην αναγνώριση ότι δεν είναι μόνο του, ότι οι φίλοι μοιράζονται τις ίδιες ανασφάλειες.
• Σε συνεργασία με σχολείο ή ψυχίατρο, η παρέμβαση γίνεται στοχευμένη και ασφαλής.

5. Προσοχή στην πρώιμη αισθητική έκθεση

Όσο πιο νωρίς εκτίθεται ένα παιδί σε μακιγιάζ, φίλτρα, πλαστικά ιδανικά, τόσο πιο ευάλωτο γίνεται. Η στρατηγική εδώ είναι όριο, καθοδήγηση, και εκμάθηση διακριτής χρήσης αντί για πλήρη αποστροφή. Το παιδί μαθαίνει ότι η ομορφιά είναι παιχνίδι, όχι κανόνας.

8. Τι ρόλο έχουν οι γονείς όσον αφορά την ευθύνη τους για την έκθεση των παιδιών τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την προστασία τους από επικίνδυνα πρότυπα ομορφιάς;

Οι γονείς δεν είναι απλώς θεατές στο παιχνίδι των social media· είναι οι πρώτοι φύλακες του ψυχικού κόσμου των παιδιών τους. Και όταν πρόκειται για εμφάνιση, ο ρόλος τους είναι καθοριστικός — γιατί η έκθεση στα επικίνδυνα πρότυπα ομορφιάς δεν είναι «αθώο scroll», είναι ένας συνεχής εκπαιδευτικός μηχανισμός που διαμορφώνει την αυτοεκτίμηση και τον ψυχισμό.

1. Οριοθέτηση και καθοδήγηση

Το πρώτο βήμα δεν είναι απλώς να απαγορεύσουμε, αλλά να θέσουμε όρια και κανόνες χρήσης που διδάσκουν υπευθυνότητα:

• Ώρες χρήσης που δεν καταλαμβάνουν όλη τη μέρα.
• Συζήτηση για το περιεχόμενο που βλέπουν.
• Ανάλυση της «πραγματικότητας πίσω από την εικόνα» — φίλτρα, επαγγελματικός φωτισμός, digital retouching.

2. Μοντέλα συμπεριφοράς

Τα παιδιά μαθαίνουν από αυτά που κάνουν οι γονείς, όχι μόνο από αυτά που λένε. Όταν οι γονείς ασχολούνται συνεχώς με το σώμα τους, συγκρίνουν φωτογραφίες ή αναζητούν «βελτιώσεις», τα παιδιά εσωτερικεύουν ότι η αξία έχει σχέση με την εμφάνιση.

Αντίθετα, όταν οι γονείς δείχνουν σεβασμό στο σώμα τους, στη φυσικότητα και στην εσωτερική ανάπτυξη, τα παιδιά μαθαίνουν ότι η αξία τους δεν είναι μετρήσιμη σε likes.

3. Συζήτηση χωρίς κρίση

Η επικοινωνία πρέπει να είναι ανοιχτή και χωρίς καταδίκη:

• Ακούμε τι τα ανησυχεί.
• Τονίζουμε ότι οι τάσεις είναι προσωρινές.
• Συζητάμε για τις συνέπειες της υπερβολικής ενασχόλησης με την εμφάνιση.

4. Προστασία χωρίς υπερπροστασία

Δεν μπορούμε να απομονώσουμε τα παιδιά από κάθε πρότυπο ή επιρροή. Αλλά μπορούμε να τα βοηθήσουμε να αναπτύξουν κριτική σκέψη, αυτοεκτίμηση και εσωτερικά κριτήρια αξίας που τα θωρακίζουν. Η υπερπροστασία φέρνει αντίθετα αποτελέσματα: Το παιδί μαθαίνει ότι ο κόσμος είναι επικίνδυνος και ότι η λύση είναι να αλλάξει τον εαυτό του για να ανταπεξέλθει.

5. Πρόληψη μέσω γνώσης και υποστήριξης

Οι γονείς είναι επίσης η «γέφυρα» προς ειδικούς:

• Ψυχολόγους, ψυχιάτρους, σχολικούς συμβούλους. Η πρόληψη είναι ισχυρότερη από τη διόρθωση. Όταν η ανησυχία για την εμφάνιση γίνεται έντονη, η έγκαιρη παρέμβαση σώζει όχι μόνο την αυτοεκτίμηση αλλά και την ψυχική υγεία του παιδιού.

Συνολικά, η ευθύνη των γονέων δεν είναι να ελέγχουν κάθε like ή κάθε φίλτρο.
Είναι να χτίζουν ένα ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο το παιδί θα ανακαλύψει την αξία του, ανεξάρτητα από το τι προβάλλει η οθόνη.

Και λέω συχνά: Ο καλύτερος καθρέφτης για ένα παιδί δεν είναι η οθόνη — είναι η οικογένεια.