Κάνε το τεστ. Μέτρα πόσα σε περιγράφουν.
1. Όταν το να’σαι μόνος έχει και τη χάρη του
“Τελικά δεν θα μαζευτούμε στη θεία Ευτέρπη.” Εσύ: “Ω, τι κρίμα…” κλείνεις το τηλέφωνο, βάζεις πιτζάμες, παραγγέλνεις σουβλάκι, ανοίγεις Netflix Μέσα σου: “ΝΑΙΙΙΙΙ.” Στα 20, το Σάββατο βράδυ μόνος στο σπίτι ήταν αποτυχία. Στα 30, ήταν “χρειαζόμουν ξεκούραση”. Στα 50+, είναι το highlight της εβδομάδας. Η επιστήμη το λέει καθαρά: η ικανότητα να είσαι μόνος χωρίς να νιώθεις μόνος (capacity for solitude) είναι δείκτης ψυχικής ωριμότητας. Ο Winnicott το ήξερε από το ’58. Εσύ το έμαθες χθες βράδυ με το ντοκιμαντέρ για τα χταπόδια.
2. Όταν η γνώμη του κόσμου γίνεται θόρυβος που δεν σε αφορά
“Γιατί δεν σου βγήκε η προαγωγή;” “Γιατί άφησες εκείνη τη δουλειά;” «Ακόμα έχεις αυτό το αυτοκίνητο;»
Παλιά θα έδινες εξηγήσεις ακόμα και στην τριτοτέταρτη ξαδέρφη. Θα ένιωθες την ανάγκη να δικαιολογηθείς. Τώρα; Τώρα πια κοιτάς, μασάς αργά τη μπουκιά σου, και λες “ωραίο είναι το κοτόπουλο, Ελένη.” Αυτή είναι η ήρεμη αξιοπρέπεια του ανθρώπου που δεν χρωστά πια εξηγήσεις. Η έρευνα δείχνει: όσοι σταματούν να ασχολούνται με το τί εντύπωση κάνουν στους άλλους, έχουν χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης και καλύτερη υγεία. Η αδιαφορία σου είναι κυριολεκτικά φάρμακο. Που συνήθως ανακαλύπτεις στο δεύτερο μισό της ζωής όταν ανεβαίνεις πίστα.
3. Λες «όχι» αναπολογητικά
Παλιά επιστράτευες δικαιολογίες για κάθε όχι: “Δεν μπορώ να έρθω γιατί έχω δουλειά, και το παιδί έχει διάβασμα, πάω τον σκύλο στον κτηνίατρο, ή ένα κρύωμα με περιτριγυριζει, και…”
Τώρα: “Δεν θέλω.” “…Γιατί;” “Δεν θέλω.” Τελεία. Χωρίς “αλλά”. Χωρίς “ίσως άλλη φορά”. Χωρίς την ψεύτικη λύπη στη φωνή που έβαζες για να μην στεναχωρηθεί ο άλλος.
Η αυτονομία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ψυχική υγεία. Και είναι κάτι που κερδίζεις με τα χιλιόμετρα ζωής.
4. Τέλος στην «καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου», η τωρινή εκδοχή είναι μια χαρά.
Σεμινάρια αυτοβελτίωσης. Βιβλία με τίτλους τύπου “Ξύπνα τον γίγαντα μέσα σου”. Διατροφές. Coaches. Apps που μετράνε πόσο νερό ήπιες.
Πενήντα χρόνια προσπαθούσες να “βελτιωθείς” να γίνεις η καλύτερη εκδοχή σου. Αλλά πλέον το κατάλαβες: δεν είσαι χαλασμένο ψυγείο που θέλει service. Είσαι άνθρωπος με ιστορία. Και η ιστορία σου, τα λάθη, οι αστοχίες είναι ότι πολυτιμότερο στη διαδρομή της εξέλιξης σου. Και θα κάνεις κι άλλα λάθη. Ευτυχώς γιατί είναι η μόνη απόδειξη ότι ζεις κι αλλάζεις. Ο πολιτισμός της αυτοβελτίωσης είναι παιδί των ‘90s και των ‘00s. Μας έμαθε ότι πρέπει να είμαστε project. Να έχουμε στο νου μας το επόμενο upgrade. Ο Carl Rogers όμως είπε κάτι άλλο: η αποδοχή δεν είναι παραίτηση, είναι η αρχή της ελευθερίας. Γνώρισε πρώτα αυτό που ήδη είσαι. Είσαι πια ο,τι πιο ενδιαφέρον υπάρχει στη ζωή σου.
5. Τα “πρέπει” εξαφανίζονται ένα-ένα στην ανακύκλωση.
“Πρέπει να έχω τακτοποιημένο σπίτι.” “Πρέπει να απαντάω αμέσως στα μηνύματα.” “Πρέπει να αρέσω σε όλους.”
Αυτά τα “πρέπει” είναι λογισμικό των ’80 που εγκατέστησαν γονείς, δάσκαλοι, η Βέφα Αλεξιάδου και όσοι πίστευαν ότι η ευτυχία έρχεται με τη συμμόρφωση.
Η Karen Horney το ονόμασε “η τυραννία του πρέπει” (tyranny of the shoulds). Τώρα κρατάς μόνο τα “θέλω” που έχουν τη δική σου φωνή.
6. Η επιλεκτική κώφωση έγινε υπερδύναμή σου.
Ο συνάδελφος παραπονιέται για το αφεντικό; Λευκός θόρυβος. Μια φίλη σε έχει πήξει με τη μιζέρια της; Mute. Η συνάδελφος που έχει τα ίδια μόνιμα παράπονα από τη ζωή της από το 2003; Κατεβάζεις τον ήχο μηδέν. Ακούς, κουνάς το κεφάλι, λες “ναι, δύσκολο”, και μέσα σου σκέφτεσαι τη γλύκα της εγγονούλας σου. Η επιλεκτική προσοχή προστατεύει τη νοητική ενέργεια. Δεν είσαι αγενής. Προσέχεις το περιβάλλον σου να είναι οικολογικό για την ψυχή σου.
7. Το σώμα σου γίνεται πια σύμμαχος κι όχι εχθρός
Το γόνατο κάνει κλικ όταν σηκώνεσαι. Η μέση κάνει κρακ όταν σκύβεις. Κάτι τρίζει κάθε πρωί και δεν ξέρεις τι είναι. Παλιά θα πανικοβαλλόσουν. Τώρα; “Αυτό είναι το χειροκρότημα για τα χιλιόμετρα.” Ισως οι ρυτίδες και κάποια κιλά δεν κρύβονται πια, αλλά είναι και αρχείο. Που έχει μέσα γέλια, φαγητά, αγχωτικές νύχτες, μωρά, χωρισμούς, επανενώσεις, τιραμισού. Το σώμα δεν είναι πια εχθρός. Είναι ο παλιός σου συνεταίρος που κουβαλάει όλα τα δεδομένα. Aλλά αυτό που χρειάζεται είναι η ευγνωμοσύνη ότι είμαστε ακόμα εδώ. Και μένει μόνο ευγνωμοσύνη που εισαι ακόμα εδώ
8. Σταματάς να αναρρωτιέσαι
Έχεις περίπου 30 καλά χρόνια μπροστά σου. Κι έξαφνα σου φαίνεται γελοίο να τα περάσεις σκεπτόμενος τι έπρεπε να είχες κάνει το ’98 και να αναρρωτιέσαι τι θα είχε συμβεί αν τα είχες καταφέρει καλύτερα.
“Έπρεπε να είχα πάρει εκείνη τη δουλειά.” “Έπρεπε να είχα μείνει.” “Έπρεπε να είχα φύγει.”
Τέτοια ερωτηματικά είναι σαν να πληρώνεις ενοίκιο για σπίτι που δεν μένεις πια. Κι έρχεται μια στιγμή που κοιτάς τον εαυτό σου στον καθρέφτη και του λες…μια χαρά σε βρίσκω παλληκάρι μου. Λέοντας είσαι. Και απολύεις τα ερωτηματικά οριστικά.
9. Σταμάτησες να περιμένεις την τρίτη πράξη με την ανατροπή και τη δικαίωση
Δεν θα έρθει η στιγμή που “θα καταλάβουν όλοι” πόσο άδικα σε φέρθηκαν. Δεν θα σου ζητήσει συγγνώμη αυτός που σε πλήγωσε το ’94. Δεν θα συνέλθει η κουμπάρα που σε αδίκησε. Και αυτό είναι απελευθερωτικό. Γιατί δεν έχεις την ανάγκη κανενός για να ζήσεις καλά.
10. Η ουσία;
Μετά τα 50, δεν είναι ότι μεγαλώνεις. Αντίθετα, μικραίνεις στα σωστά πράγματα. Λιγότερα “ναι” σε ό,τι δεν σε αφορά. Λιγότερα βράδια με ανθρώπους που σε αφήνουν πιο άδειο απ’ ό,τι ήρθες. Ενδίδεις λιγότερο, πληγώνεσαι δυσκολότερα.
Το μυστικό δεν είναι να προσθέσεις. Είναι να αφαιρέσεις μέχρι να μείνει μόνο αυτό που αναγνωρίζεις σαν δικό σου. Αυθεντικό. Και δεν έχει σημασία το σκορ σου σε αυτό το τεστ.
Winnicott, D. W. (1958). The Capacity to Be Alone. International Journal of Psychoanalysis, 39, 416–420. Rogers, C. (1961). On Becoming a Person. Houghton Mifflin. Horney, K. (1950). Neurosis and Human Growth: The Struggle Toward Self-Realization. W. W. Norton. Sapolsky, R. M. (2004). Why Zebras Don’t Get Ulcers. Henry Holt & Co.
