Δημήτρης Παπαϊωάννου/ Γιώργος Κουμεντάκης Θεόδωρος Κουρεντζής.
Εθνική Λυρική Σκηνή / ΚΠΙΣΝ

Δημήτρης Παπαϊωάννου
Ο διάσημος διεθνής χορογράφος του «Requiem για το Τέλος του Έρωτα»

«Κανένας δεν μας πλάθει ξανά από χώμα και πηλό
κανένας δεν ευλογεί την σκόνη μας
Κανένας» – Paul Celan ( 1920-1970)

Το Requiem «Aeternam» για το τέλος του Έρωτα είναι μια καθοριστική, πρωτόγνωρη εμπειρία αισθητικής, όπου το σώμα, το τελετουργικό και η κατάβαση στον Άδη συνθέτουν μια σύγχρονη Ομηρική Νέκυια, χωρίς λύτρωση.
Είναι μια συγκλονιστική εικαστική Χορογραφία για την απώλεια, τον θάνατο και τον Έρωτα, σε γλυπτικό χρόνο σμιλεμένο επάνω στα «αχυρένια» άψυχα σώματα εκείνων που φεύγουν «άωρα» σαν έρωτας που δεν πρόλαβε να γεράσει.
Στην αρχή του έργου μια τελετουργική πράξη εγκαινιάζει το χορογραφικό Ορατόριο του θρυλικού δημιουργικού δίδυμου Κουμεντάκη /Παπαϊωάννου, που στην παράσταση της Λυρικής Σκηνής ολοκληρώνεται με την καταλυτική παρουσία του Θεόδωρου Κουρεντζή, όταν δυο χορευτές μυητικά ενώνονται με «αδελφικούς δεσμούς» μέσω της πανάρχαιας ιεροτελεστίας αδελφοποίησης (blood brotherhood) όπου το αίμα συμβολικά κυλά μέσα στο άγιο δισκοπότηρο (Graal) τοποθετημένο επάνω στο τραπέζι του «μυστικού δείπνου». «Λάβετε φάγετε τούτο μου εστί το σώμα».
Εκεί στο ίδιο τελετουργικό τραπέζι θα καταλήξουν νομοτελειακά τα άψυχα σώματα στο τέλος, αφού κατρακυλήσουν ρυθμικά και επαναλαμβανόμενα, τα σκαλοπάτια της μετάβασης στον Άδη, από την μεταφυσική αέναη σκάλα που δεσπόζει εντυπωσιακά στη σκηνή, μεταξύ γης και ουρανού, μεταξύ ζωής και θανάτου.

Σε θεολογική ερμηνεία η σκάλα ταυτίζεται με τον Γολγοθά, μόνο που στο έργο του Παπαϊωάννου μετά τον Γολγοθά έρχεται το αλύτρωτο κατρακύλισμα και όχι η Ανάσταση.
Από τη Σταύρωση στην Αποκαθήλωση πέφτουν, με χορογραφική ακρίβεια, οι στιγματισμένοι εραστές συμπαρασύροντας ο ένας τον άλλο, σφιχτά αγκαλιασμένοι από απόγνωση, χωρίς να προσμένουν καμία τελική κάθαρση. Μαγικά με τον δικό του εικαστικό τρόπο σκηνογραφεί ο Παπαϊωάννου, ακόμα μια φορά, ένα συγκλονιστικό «chiaroscuro» μνημείο απουσίας. Το σώμα ανεβαίνει, πέφτει και ξαναπέφτει όχι για να σωθεί, αλλά γιατί είναι καταδικασμένο στην εσχάτη μοιραία πτώση της «Θείας Κωμωδίας» του Dante.
Πεθαίνει ο Έρωτας μαζί με το σώμα που παγωμένο άψυχο, απόκοσμα λευκό, αφήνεται σαν σύγχρονη Pietà στα χέρια του ανθρώπου που θα κουβαλήσει με στοργή κάθε άρρωστο σώμα, στερημένο από τον έρωτα που δεν πρόλαβε να ζήσει. Συμβολίζει κάθε απώλεια που δεν μετατράπηκε σε νόημα. Τα χορευτικά γλυπτά ντουέτα που μετακινούνται έρποντας επάνω στα σκοτεινά σκαλοπάτια, συνθέτουν μια τελετουργία παρουσίας των απόντων, χωρίς καμία σωτηρία.
Με το εξαίσιο Requiem του Γιώργου Κουμεντάκη να συνοδεύει υπαινικτικά την αργή επαναλαμβανόμενη κίνηση της πτώσης, με μια μουσική σε αργό χρόνο πένθους που μετουσιώνει τη ζωή σε μνήμη και καταλήγει στην εκκωφαντική σιωπή του τέλους.
«Ενός λεπτού σιγή».
Σαν χορός αρχαίας τραγωδίας η Χορωδία, με τους Αγγέλους του θανάτου ενσαρκωμένους από τις δυο υψίφωνες Ντιάνα Νοσίρεβα και Ξένια Ντορόντεβα, ως ψυχοπομποί της μετάβασης, αποδίδουν τους μελοποιημένους στίχους του Δημήτρη Καπετανάκη ντύνοντας με λόγο το πένθιμο δρώμενο ως συλλογική μνήμη του ιερού, κάτω από την υπερβατική διεύθυνση του Κουρεντζή σε ένα «ritus sine Redemptione».
«Ο χτύπος αυτός σημαίνει θάνατο. Τον άκουσα άλλη μια φορά πριν, ως αγωνιζόμουν να θυμηθώ ένα / μονάχα ένα πράγμα που φώναζε στον πυρετό μου για βοήθεια, βοήθεια» γράφει το ποιητικό λιμπρέτο.
Ό,τι δεν μπορεί να συνεχίσει σαν ζωή, διασώζεται ως μνήμη, ως αποτύπωμα, στην ποίηση, τη μουσική και τη ζωγραφική.

Από την παράσταση «Requiem για το τέλος του έρωτα»

Το Requiem του Παπαϊωάννου ως έργο Τέχνης, συνομιλεί με μια παράδοση μεταφυσικής εικόνας, από τον Caravaggio και τον Goya, έως τον Anselm Kiefer.

Πρόκειται για ένα μυστικισμό χωρίς Θεό που διαπερνά ωστόσο κάθε εμπνευσμένο έργο τέχνης και το μετουσιώνει σε εμπειρία. Στη Σύγχρονη Τέχνη ο μυστικισμός κρατά το ίχνος του ιερού, χωρίς να υπόσχεται λύτρωση. Κρατά ανοιχτό το σκοτάδι του έργου, ώστε ο θεατής να βιώσει τη μέθεξη με έντονη πνευματική και ψυχική συμμετοχή.

Info: «Ρέκβιεμ για το Τέλος του Έρωτα»
Γιώργος Κουμεντάκης /Δημήτρης Παπαϊωάννου
Μια συμπαραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με το Théâtre du Châtelet (Παρίσι)
50 ερμηνευτές επί σκηνής
Διεύθυνση ορχήστρας της ΕΛΣ: Ο διεθνής μαέστρος Θεόδωρος Κουρεντζής Χορωδία: ΜEIZON Ensemble
υψίφωνοι: Ντιάνα Νοσίρεβα, Ξένια Ντορόντεβα

Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος ΚΠΙΣΝ
24, 25, 27, 28, 29, 30 Ιανουαρίου 2026
Ώρες: 19.30, 21.00 – Κυριακή 18.30, 20.00
Διάρκεια 40´ χωρίς διάλειμμα