Ψυχαγωγία, Τέχνες, Πολιτισμός / Περιηγήσεις

Έλενα Ντάκουλα

Αρθρογράφος

«Αλλοίμονο στους Nέους»

Η ταινία που είδα στα 20 και μεγάλωσε μαζί μου.

Υπάρχουν εκφράσεις που τις ακούς νέος και τις προσπερνάς. Όχι επειδή δεν τις καταλαβαίνεις, αλλά επειδή νομίζεις πως δεν σε αφορούν — ακόμα.

Μία από αυτές ήταν τα λόγια του πεθερού μου, που τα συνόδευε πάντα με μια γλυκιά νοσταλγία στη φωνή: «Να ’ταν τα νιάτα δυο φορές».

Τον άκουγα, αλλά δεν εμβάθυνα πραγματικά στην ουσία — και την αλήθεια — αυτής της φράσης. Της ίδιας φράσης που έκανε τον ήρωα του Γκαίτε να πουλήσει την ψυχή του στον διάβολο για να την πραγματοποιήσει. Για μένα, μια νεαρή μητέρα γύρω στα τριάντα, σε μία από τις πιο όμορφες φάσεις της ενήλικης ζωής μου, εκείνος – έχοντας ξεπεράσει τα 75 – έμοιαζε υπερήλικας.

Τα γηρατειά ήταν μια έννοια που ταίριαζε μόνο στους πολύ… μεγάλους. Στον δικό μου τότε κόσμο, απλώς δεν είχαν θέση.

Οι σκέψεις αυτές επέστρεψαν έντονες όταν είδα για δεύτερη φορά την ελληνική ταινία «Αλλοίμονο στους νέους». Την πρώτη φορά την είχα δει στα 20–22 μου. Τότε, η ματιά μου ήταν τελείως διαφορετική: Πιο επιπόλαιη, πιο επιφανειακή. Τα γηρατειά ήταν μια έννοια που απασχολούσε άλλους, όχι εμένα.

Πριν από μερικά χρόνια όμως, στα 50+, η ίδια ταινία με σημάδεψε. Και για πολλούς διαφορετικούς λόγους.

Τα δύο υπέροχα τραγούδια, σε μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, έχουν μείνει στην ιστορία όχι μόνο για τη μουσική τους, αλλά και για τον τρόπο που τα ερμήνευε ο αγαπημένος, αξέχαστος Δημήτρης Χορν. Όταν τραγουδούσε στη Μάρω Κοντού το «Ας είν’ καλά το γινάτι σου», κοιτάζοντάς την με έναν τρόπο που κάθε γυναίκα θα ζήλευε, ένιωθες πως το βλέμμα, το κορμί και οι κινήσεις του έλεγαν πολύ περισσότερα από τα λόγια. Το ίδιο και στη σκηνή όπου, οι δυο τους αγκαλιασμένοι, χορεύουν και σιγοτραγουδούν ο ένας κοντά στο αυτί του άλλου το «Πες μου μια λέξη». Ένας αισθησιασμός υπόγειος, καθόλου προκλητικός ή χυδαίος – κάτι που σήμερα συναντάμε όλο και πιο σπάνια.

Βλέποντας την ταινία, λόγω της προσωπικής μου εμμονής με την Αθήνα, προσπαθούσα να αναγνωρίσω τα σημεία όπου έγιναν τα γυρίσματα. Άργησα να βρω απαντήσεις. Οι χώροι αυτοί δεν υπάρχουν πια. Το σπίτι με την όμορφη αυλή βρισκόταν στη νοητή συνέχεια της οδού Βάκχου, στην Πλάκα· η περιοχή απαλλοτριώθηκε και σήμερα αποτελεί αρχαιολογικό χώρο, δίπλα στο Θέατρο του Διονύσου. Έτσι, η ταινία έγινε αφορμή να προστεθεί ακόμη ένα λιθαράκι στη σχέση μου με την αγαπημένη μου πόλη.

Το σενάριο προσφέρει μια εξαιρετικά ευχάριστη ταινία, γεμάτη απολαυστικούς διαλόγους και έξυπνο χιούμορ. Έχει μείνει στην ιστορία η ατάκα του Σπύρου Μουσούρη, ως γέρος Αγησίλαος: «Δηλαδή άμα κάθεσαι και τρως μια κότα κοκκινιστή και το ευχαριστιέσαι, είναι υποχρεωτικό να το ευχαριστιέται και η κότα;» Όπως και η ωμή αλήθεια του Ανδρέα (Δημήτρης Χορν): «Έτσι είναι η κλίμαξ: νέος, μεσόκοπος, γέρος, τέζα!» Ή οι απολαυστικοί χαιρετισμοί των δύο ηλικιωμένων φίλων: «Γεια σου, βρε βρωμόγερε!» – «Καλώς τον έφηβο των Αντικυθήρων!»

Η αξία της νιότης, η ματαιότητα του πλούτου απέναντι στον αληθινό έρωτα, η πικρία των γηρατειών και η μοναξιά είναι θέματα που δύσκολα αφήνουν τον θεατή αδιάφορο. Παράλληλα, η ταινία αντικατοπτρίζει έντονα την ελληνική κοινωνία της δεκαετίας του ’60, όπου η οικονομική επιφάνεια συχνά καθόριζε τις σχέσεις — ένα στοιχείο που σήμερα ίσως δεν είναι τόσο εμφανές, χωρίς όμως να έχει εκλείψει εντελώς.

Παρότι έχουν περάσει 65 χρόνια από την πρώτη της προβολή, το «Αλλοίμονο στους νέους» παραμένει μια ταινία ζωντανή, που βλέπεται ευχάριστα και εξακολουθεί να συγκινεί. Ίσως επειδή μας φέρνει κοντά σε μια κοινωνία πιο αθώα και λιγότερο κυνική. Ίσως επειδή μας ξεναγεί σε γειτονιές της Αθήνας που χάθηκαν, αλλοιώθηκαν ή τουριστικοποιήθηκαν μέχρι να χάσουν τον ανθρώπινο χαρακτήρα τους.

Ή ίσως επειδή, όσο περνούν τα χρόνια, καταλαβαίνουμε κάτι που κάποτε παραβλέπαμε. Ότι τα γηρατειά δεν είναι μια αφηρημένη έννοια για τους άλλους. Είναι μια σκέψη που, αργά ή γρήγορα, μας βρίσκει όλους.

Και ίσως, τελικά, επειδή θυμίζει πως ο έρωτας — όταν είναι αληθινός — δεν υπακούει ούτε στον χρόνο ούτε στην ηλικία.

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ