Ημέρα που τα παιδιά ζήτησαν να μιλήσουν
Υπάρχουν ημέρες που δεν θεσπίστηκαν για να γιορτάζουμε, αλλά για να θυμόμαστε τι δεν κάναμε.
Η Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού είναι μία από αυτές.
Όχι επειδή ο κόσμος δεν αγαπάει τα παιδιά, αλλά επειδή συχνά ξεχνάει να τα προστατέψει. Και έτσι πίσω από χαμόγελα και ζωγραφιές κρύβονται ιστορίες φόβου, μόχθου, πολέμου και εκμετάλλευσης.
Κάποτε πριν ακόμη ο κόσμος μάθει τη λέξη «δικαιώματα», τα παιδιά ήταν δύναμη εργασίας.
Τα μικρά κορμιά τους χωρούσαν στα στενά φρεάτια των ορυχείων, εκεί όπου οι μεγάλοι δεν περνούσαν και ο αέρας μύριζε κάρβουνο και φόβο.
Τα μάτια τους συνήθιζαν στο σκοτάδι και αν τους έδινες ήλιο δεν ήξεραν τι να τον κάνουν.
Στα χωράφια παιδιά μαζεύανε καπνό, βαμβάκι καρπούς και το σώμα τους έσκυβε πριν προλάβει να ψηλώσει.
Σε σπίτια ευπόρων οικογενειών άλλα παιδιά σφουγγάριζαν, έπλεναν, μαγείρευαν, κουβαλούσαν νερό. Κάποια κοιμόντουσαν στην κουζίνα δίπλα στις σκούπες. Σε υφαντουργία της βικτωριανής εποχής μικρά δάχτυλα δούλευαν πιο γρήγορα από τις μηχανές. Παιδιά περνούσαν κάτω από τους αργαλειούς, για να τους καθαρίσουν εν κινήσει. Κανείς δεν ρωτούσε αν πονάει μέση ή αν τα χέρια τους έκαιγαν από τη σκόνη και το λάδι των εργοστασίων. Υπήρξαν εποχές και υπάρχουν ακόμη, όπου ένα παιδί γίνεται στρατιώτης πριν γίνει μαθητής.
Κι όμως κάποια στιγμή, μέσα σ’ αυτή την παγκόσμια σκοτεινιά, κάποιοι άνθρωποι υψώσανε φωνή.
Δάσκαλοι, γιατροί, γονείς, στοχαστές. Άνθρωποι που δεν άντεχαν πια να βλέπουν ένα παιδί να μικραίνει αντί να μεγαλώνει.
Έλεγαν το απλό και ριζοσπαστικό: «Τα παιδιά δεν είναι ιδιοκτησία. Δεν είναι εργάτες δεν είναι στρατιώτες είναι άνθρωποι». Από αυτή τη φωνή γεννήθηκαν οι πρώτες θωρακίσεις, οι πρώτες δεσμεύσεις, οι πρώτες διεθνείς συμφωνίες, που μίλησαν ξεκάθαρα για δικαιώματα.
Και από κει γεννήθηκε η Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού.
Μια μέρα όχι για γιορτή αλλά για ντροπή. Ένας καθρέπτης της παγκόσμιας αποτυχίας και ταυτόχρονα ένα πρώτο βήμα προς την αποκατάσταση.
Και φτάνουμε στο σήμερα.
Έναν κόσμο χωρισμένο σε τέσσερα παιδικά σύμπαντα:
1) To προστατευμένο παιδί
Εκεί όπου τα παιδιά έχουν παιχνίδια, δωμάτια με χρώματα, σχολεία με παράθυρα. Παιδιά που διαλέγουν βιβλία, προσδοκίες και όνειρα. Παιδιά που τους επιτρέπεται να είναι παιδιά.
2) Το αθέατο παιδί
Παιδιά που δουλεύουν σε εργοστάσια, σε λατομεία, σε χωράφια. Παιδιά που φτιάχνουν αντικείμενα που οι άλλοι αγοράζουν και τα ίδια δεν έχουν δει ποτέ.
Σε περιοχές της Ασίας, της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής, η παιδική εργασία δεν εξαφανίστηκε, απλώς άλλαξε σκηνικό. Παιδιά που σπάνε πέτρες, παιδιά που κουβαλάνε τούβλα, παιδιά που ψάχνουν στα σκουπίδια για κάτι που αξίζει περισσότερο από τα ίδια.
3) Το κακοποιημένο παιδί
Παιδιά που χάνονται όχι γιατί χάθηκαν, αλλά γιατί ο κόσμος έκανε πως δεν τα είδε.
Κορίτσια που τα παντρεύουν πριν καν μάθουν να γράφουν το όνομά τους, επειδή κάποια κοινωνία το ονομάζει «παράδοση». Παιδιά που εξαναγκάζονται στην πορνεία σε κρύα δωμάτια μεγάλων πόλεων. Παιδιά που μετακινούνται μέσα σε κυκλώματα τράφικινγκ σαν να ήταν αντικείμενα. Παιδιά που μαθαίνουν από νωρίς ότι η παιδικότητα είναι πολυτέλεια των τυχερών.
4) Το παιδί των σημερινών πολέμων
Τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε θόρυβο, όχι τον θόρυβο μιας πόλης, αλλά τον ήχο εκρήξεων, σειρήνων και κατεδαφισμένων τοίχων.
Στην Ουκρανία παιδιά που ήξεραν από πατίνια, σχολικές γιορτές και χιονισμένες αυλές έμαθαν τι σημαίνει καταφύγιο.
Να περιμένεις μέρες ακίνητος στο σκοτάδι κάτω από τη γη. Να ξεχωρίζεις ήχους που δεν έπρεπε ποτέ να γνωρίσεις.
Στη Γάζα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε ερείπια, παιδιά μέσα σε νοσοκομεία τραυματισμένα, πεινασμένα, ετοιμοθάνατα. Κάποια έχουν τραύματα που φαίνονται, κάποια έχουν τραύματα που δεν φαίνονται, αλλά πονάνε το ίδιο. Στην Αφρική σε περιοχές όπως το Σαχέλ, παιδιά τρέχουν ξυπόλητα για να σωθούν. Κάποια στρατολογούνται, κάποια θρηνούν, κάποια απλώς επιβιώνουν. Τα σώματα τους κουβαλούν σημάδια, οι ψυχές τους κουβαλούν σιωπές. Σε κάθε πόλεμο τα παιδιά είναι τα πρώτα θύματα και τα τελευταία που θεραπεύονται.
Και έτσι φτάνουμε πάλι στην παγκόσμια ημέρα του παιδιού. Μια μέρα που δεν μας ζητάει να συγκινηθούμε. Μας ζητάει να ξυπνήσουμε.
Γιατί πίσω από κάθε παιδί που χάνει την παιδικότητα του, υπάρχει ένας ενήλικας που δεν έκανε αυτό που έπρεπε. Η μέρα αυτή δεν είναι γιορτή. Είναι υπενθύμιση ότι οι μεγάλοι χρωστούν. Και τα χρέη προς τα παιδιά δεν παραγράφονται.
Πάντα πρέπει να θυμόμαστε ότι όσο υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν μέσα στον φόβο, κανένας ενήλικας δεν δικαιούται να κοιμάται ήσυχος.
Στο τέλος, τα δικαιώματα του παιδιού δεν είναι απλώς νομικές διατυπώσεις. Είναι μια υπόσχεση ζωής.
Είναι αυτό που ο Κάρολος Ντίκενς έγραφε: «Κάθε παιδί που μεγαλώνει καλά, είναι μια νίκη για όλη την ανθρωπότητα».
Αν τα παιδιά είναι – όπως έλεγε ο Οδυσσέας Ελύτης – «Το μέλλον που ήδη αναπνέει μέσα μας», τότε η προστασία των δικαιωμάτων τους είναι πράξη γενναιότητας και ευθύνης.
Γιατί ότι τους δίνουμε τώρα θα μας το επιτρέψουν ως κοινωνία αύριο πιο φωτεινή, πιο δίκαιη, πιο ανθρώπινη.
